گوهر شناسی و سنگ شناسی

تشخیص یاقوت‌های سرخ برمه و مقایسه مهمترین معادن آن

موگوک شهری تاریخی در شمال میانمار برمه است. جایی که به “سرزمین یاقوت” یا “Ruby Land” معروف است. هرچند که سنگهای دیگری مانند سفایرها، اسپینل، پریدوت و مون استون وجود دارد که از نظر کیفیت در دنیا مشهورند. به طور کلی با کیفیت ترین گوهرها را میشود در موگوک یافت، برای همین است که امروز هزاران معدنکار در آنجا مشغول هستند.

معدن یاقوت موگوک
Dr Harlow and other researcher in burma mines

دکتر “Harlow” که اولین سفرش را از سال ۱۹۹۷ به آنجا انجام شروع کرد گفت :

من فکر نمیکنم جای دیگری از این سیاره اینچنین کانی های معدنی متفاوتی را یکجا وجود داشته باشد Dr. Harlow

این شخص شانس داشتن تعداد سفر در یک دهه گذشته به میانمار انجام داشته است. تا اینکه ارتش محلی با تعیین قوانین محدود کننده ای جهت استخراج و بازدید حتی برای محققان اخلال ایجاد کرد که البته بعدها معلوم شد فساد سیستماتیک در تجارت سنگهای قیمتی انجام می‌دهد.

کراندوم و یاقوتها 15 الی بیست 25 میلیون سال پیش در این سرزمین شکل گرفته اند. این منطقه شامل نوی سنگ های آذرین یا پگماتیک ها است که می توانند حاوی منابع گوهری غنی باشند. دگرگونی همراه با حرارت و فشار و عبور مایعات لایم استون یا سنگ های آهکی را تبدیل به سنگ مرمر میکند که میتوانند حاوی می‌تواند حاوی اسپینل و یاقوت سرخ باشند. این داستان‌ها به ۲۰۰ میلیون سال پیش هنگام کوه سازی بر میگردد.

نظریه دیگر می‌گوید که این گوهرها طی جریان‌های مایع آبی به شدت داغ در پوسته زمین ممکن است که کمک کرده که مواد معدنی حل شده و دوباره در رگ هایی تشکیل شده است یا اینکه در تماس با سنگ های مختلف دیگر بودند. هر چه است آب داغ در این شکل‌گیری موثر بوده است. 

استخراج یاقوت از معدن موگوک
تصویر زنی که با سبد الک درست شده از چوب بامبو به صورت سنتی سعی در جداسازی سنگهای قیمتی از معدنی در موگوک دارد. Image Credit: J. Newman

دو منبع اصلی در برمه وجود دارد موگوک که مربوط به بخش ماندلی است و مونگشو در جنوب ایالت شان و چندین منبع جزئی ناوارات / پینلون و غیره.. سنگهای یاقوت با ویژگی های مختلف در مگوک برمه و یا ذخایر دیگر مرمر سفید وجود دارند. در مونگشو نوعی سنگ های دگرگونی (متاسدیمنت) و مرمر دارای گوهرهای مختلفی هستند.  تفاوت یاقوتهای این دو بخش را می‌شود با میکروسکوپ تشخیص داد که آقای جرج هالو روی چند صد نمونه یاقوت این مناطق انجام داده، نتایج و تصاویر جالبی حاصل شده که قرار است آنها را بررسی کنیم.

تشخیص یاقوت سرخ موگوک

روبی های کلاسیک موگوک دارای مشخصه اینکلوژن های روتایل و یا سیلک هایی کوتاه، بسیار دانه ریز هستند. این این ناخالصی های روتایل به صورت ابر یا مه شکل، قسمت یا ناحیه زونینگ در یاقوت پدیدار می شوند. همچنین میانبارهای سوزنی شکل بوهمیت در صفحات دوقلو با لایه‌های دیگر محدود شده‌اند.

اینکلوژن بوهمیت در یاقوت برمه
اینکلوژن بوهمیت در یاقوت برمه

معمول‌ترین اینکلوژن های دیگر در یاقوت های سرخ موگوک شامل کلسیت بی رنگ و دولومیت (گاهی مایل به زرد)، آشکار شدن ماکل یا دوقلویی یا صفحات به هم پیوسته کلیواژ، آپاتیت منشوری، فلدسپار، پیروتیت، تیتانیت، مگنتیت، میکا، اسپینل، گاهی تورمالین، دیوپسید و خیلی کانی های معدنی دیگر میباشند.

نکته: اینکلوژن هایی با انعکاس متالیک مثل کریستال پیریت معمولا در یاقوت های سرخ کشمیر و پاکستان به صورت مکعبی پدیدار میشوند. حسن کرمی

اینکلوژن دوفازی مایع در یاقوت برمه
اینکلوژن دوفازی مایع با شکل دندانه ای و بریده شده که از حرارت در امان مانده است. در یک یاقوت بدون بهسازی برمه

اینکلوژنهای مایع که در ترک ها پر شده‌اند نیز از نشانه های معمول در یاقوتهای موگوک هست. لازم به ذکر است که کریستال های منفی یا negative crystal از ترکیب جامع و مایع معمول نیست. یاقوت های موگوک به رنگ خون کبوتری قوی مشهورند که در فلورسانس نور روز بهتر هم می‌شوند. به طور معمول رنج اشباعی رنگشان به صورتی می خورد. کالر زونینگ چشم گیر در بلور معمولاً نادر است اما نوارهای یا باندهای ظریف و کوچک چرخشی از کالرزونینگ که به شکل شیره مانند مشهورند نیز در این یاقوتها دیده می‌شود.

اینکلوژن یاقوت موگوک برمه
1-موگوک: در این تصویر اینکلوژن نیمه شکل و نامنظم غیرعادی از کربنات (شاید کلسیت) در وسط تصویر سمت چپ می بینید که رخ های رومبوهدرال را دارد. آن تکه سمت راست سیلک های دانه ریز هستند به همراه اینکلوژن های مایع که معروفی به Healing feather و در واقع مایعاتی ریزی هست که در اثر تنش درون شکاف ها را ترمیم و شکلی شبیه پر دارند.

 

میانباره یاقوت سرخ مگوک
همان سنگ ازمگوک که چندین صفحات کلیواژ آن به ما میگوید این میانباره کلسیت است.

 

تشخیص یاقوت طبیعی برمه
3-موگوک: چندین میانباره به ما فرم هایی از کریستال منفی، شاید ترکیبی از کربنات و مایع را نشان می‌دهد. ترکها یا گسستگی هایی که هم در پایین و هم بالا وجود دارد به نظر ترکیبی از اینکلوژن ها همراهشان هستند.

 

نیدل های روتایل در یاقوت برمه
4-مگوک: نیدلهای دانه ریز روتایل که جهت دار هستند و سمت چپ آنها پرچگال تر و پر جمعیت تر است. به همین دلیل مانند حالت مه و ابر مانند به نظر می‌آیند.
ناخالصی روتایل در یاقوت سرخ معدنی برمه
5-مگوک: اینجا هم روتایل های جهت دار وجود دارد.

Nawarat Rubies

بلورهای روبی معدن پینلون در سنگ های منطقه ای در ناوارات همانند موگوک در سنگ های مرمر یافت می شوند این رو بیان اینکه ژن هایی نظیر کلسیت دولومیت، روتایل و تعداد کمی از آپاتیت، فلدسپار و احتمالاً پیروتیت و اسپینل در خود جای داده‌اند.

بلور آپاتیت در یاقوت برمه بدون بهسازی شده
بلور خوش فرم آپاتیت در یاقوت برمه بدون بهسازی 

از نظر نوع ریخت‌شناسی اینکلوژن هایشان دارای شکل خوش وجه اُهدرال و یا بی قاعده هستند. روتایل ها در روبی های معدن پینلون از نظر حجم و یا ضخامت کمتر از روبی های موگوک هستند همچنین باندل های روتایل در این روبی ها نامتعارف است ولی نوارهای رنگی اگر وجود داشته باشند قابل تشخیص نیست. رنگ های چرخشی (شیره مانند) در آنها دیده شده است.

نکته: صفحات دوقلویی معمولا در یاقوت های سرخ برمه و تایلند دیده میشوند که از آنجایی که در نوع سنتتیک این مشخصه وجود ندارد از ویژگی های یونیک برای تشخیص میباشند. حسن کرمی

بهترین نوع رنگ که در روبی های ناوارات دیده می شود قرمز خون کبوتری است اگرچه بیشتر روبی های آن منطقه دارای رنگ متوسط با هاله ارغوانی روشن درکل سنگ است.

اینکلوژن یاقوت سرخ ناوارات
1-nawarat: سایز متوسط تا درشت اینکلوژن های احتمالاً کلسیت در این سنگ وجود دارد فیبرهای کوتاه (کلسیت؟) جهت دار در بالا سمت چپ ست را پوشانده‌اند همچنین قطعه ای در سمت راست وسط نیز از سیلک پوشانیده شده است.

 

میانباره یاقوت سرخ معدن میانمارناوارات
2-nawarat: اینکلوژنهای شفاف بزرگ و شکلی غیر عادی دارای رخ احتمالاً کلسیت است. یک تکه از روتایل های جهت دار را نیز در بالا سمت راست می بینید.

 

روش تشخیص یاقوت سرخ زیر میکروسکوپ
3-nawarat اینکلوژن هایی با تراکم بالا و شکلی نامتعارف گرد شده و شفاف همراه با مجاورت رگه های نازک و سیلک های روتایل جهت دار میبینید.

Nayaseik Rubies

ذخایر روبی های تانای و نایاسیک در ایالت کاچین در شمال برمه وجود دارند. یاقوت های سرخ این ناحیه به خیلی به ندرت دارای سیلک و یا اینکه اینکلوژن های Feather هستند و معمولاً شفاف هستند. میانبارهایی که در این روبی ها معمول هستند عبارتند از کلسیت، دولومیت، آپاتیت، میکا و به شکلهای دانه‌های اُهدرال و سابهدرال هستند. همچنین دانه های روتایل خیلی کوچک ولی متمایز دیده می شود. رنگ معمول روبی های ناسیک قرمز مایل به صورتی است که البته تعداد خیلی کمی روبی با رنگ قرمز عمیق نیز یافت می شده است.

ناخالصی معدنی یاقوت سرخ برمه
1-nayaseik: اینکلوژنهای سابهدرال تا گرد از جنس کربنات (کلسیت؟) با رنگ متمایل به صورتی و با قطعات سلیک نازک در ناحیه های از آن.

 

منشاشناسی یاقوت برمه
2-nayaseik: چندین اینکلوژن بزرگ سابهدرال احتمالاً کلسیت مشاهده می شود. قسمت پایینی تصویر انعکاسی از وجه های بلوری مشخص می کند احتمالاً جنس کربنات (کلسیت) هستند. قسمتهای زیر و نازک سیلک در چپ تصویر میبینید

 

اینکلوژن کلسیت در یاقوت برمه
3-nayaseik: یک قطعه عریض روتایل و اینکلوژن گرد شده (کلسیت؟)

Saygin Rubies

روبی های معدن ساگییِن از ذخایر کوهرفتی مرمر از سال‌های ۱۸۸۶ تا ۱۸۷8 سلطنت پادشاه “Thibaw min” استخراج می‌شد انواع سنگ آنها از صورتی تا متوسط قرمز تا مقداری از سنگ هایی با قرمز عمیق گزارش شده است. این روبی ها عاری از سیل هستند ولی ممکن است شامل غباری از ذرات روتایل و اینکلوژن های شفاف کلسیت به صورت نیمه شکل دار و گرد شده باشند. بلورهای روی این ناحیه به صورت منشور مانند تخت و رشد یافت به صورت سه گوش و وجه های موازی هستند.

نکته: اینکلوژن های سیلک روتایل معمولا در یاقوت های برمه و کنیا دیده میشوند. ولی در یاقوت های سنتتیک و تایلند دیده نمیشوند. این نکات شما را در تعیین منشا یک یاقوت کمک میکند. حسن کرمی

اینکلوژنهای یاقوت طبیعی برمه معدن ساگیین
1-sagyin: اینکلوژن های گرد شده در مرکز همراه با روتایل های سوزنی بسیار دانه ریز جهت دار میبینید اینکلوژن های شکل دار از چپ به راست تا پایین به علت انعکاس وجه ها به صورت دوتایی دیده میشوند.

Katpana Rubies

روبی های کاتپانا در رنج ارغوانی صورتی تا قرمز مایل به صورتی دیده میشوند که این رنگها در میانمار کمتر خواستار دارند. مناطق پر چگال تر از سیلک معمول هستند. درصد زیادی از یاقوتهای استار در این منطقه یافت می‌شود بنابراین به صورت کابوشن تراشیده می‌شوند. سنگهای ریز تر نیز برای گوشواره استفاده میشود.

Mongshu Rubies

روبی های مانگشو خصوصیت انعکاس آبی تا بنفش در مرکز هسته ای خود در بلورهای قرمز شناخته شده اند. همچنین الگوهای رشد و نیدلهای روتایل خیلی دانه ریز سفید در حالت طبیعی خود دارند. اینکلوژن کلسیت شفاف و مناطق متراکم سیلک که نسبت به روبی های موگوک کمتر معمول هستند از دیگر خصوصیات آنها میباشد. گاهی میانباره بوهمیت همراه با صفحات دوقلوی نیز وجود دارد.

تقریباً تمام محصولات روبی از مانگه شو با حرارت بهسازی می شوند تا حالا تا هاله بنفش مایل به آبی آن از بین برود و رنگ آن بهبود یابد. افراد محلی در میانمار با دمای حدود 700 تا 1200 درجه سانتی‌گراد احتمالاً بدون ماده فلاکس بهسازی می‌کنند. این بهسازی ناقص زون های آبی دست نخورده ای را باقی می گذارد. در این روبی ها خیلی کم اینکلوژن های توری شکل مایع مانند مانند اثر انگشت یا پر دیده میشود.

نکته: لازم به ذکر است که بدانید Healing Feather ها بیشتر در یاقوت های سرخ سیلان و کامبوج دیده میشوند. حسن کرمی

نیدل های جامد دانه ریز و ذرات کاملی شبیه به دانه برف به عنوان ویژگی های روبی های بهسازی شده با حرارت در این ناحیه شناخته شده هستند. دانه های روتایل و اینکلوژن هایی که حفرات را پر کرده، نمایی مه آلود در سنگ‌های تراش داده شده ایجاد کرده‌اند. اینکلوژنها با تنش در اطراف ترک ها و میان باره هایی که مایل به رنگ سفید و حبابی شکل و دارای نقش احاطه شده اند.

یاقوت سرخ حرارت دیده برمه
1-mongshu: تنش ترک “پر” در بالا سمت چپ و ترکهای پرشده با اینکلوژنهای دنباله‌دار مایع که اثر انگشت را پدید آورده اند در سنگهای یاقوت مانگشو معمول هستند.

 

روبی هیت شده برمه
2-mongshu: ترک ناشی از تنش ترمیم شده که با دنباله ای از اینکلوژنهای مایع مزین شده است به عنوان روبی های بهسازی شده مانگشو معمول هستند.
اینکلوژن یاقوت اصل برمه
3-mong hsu: تصویر یاقوت کمیاب بدون بهسازی مانگشو یک صفحه کریستالی که اثرانگشت هایی در کنار خود ایجاد کرده است.

جدول مقایسه ویژگی های روبی معادن مختلف برمه

معدنMogok(Nawarat(Pyinlon(Nayaseik(KachinSagyin(Mongshu (treated
رنگصورتی تا قرمز عمیق قویقرمز متوسط تا مایل به صورتیمایل به صورتی، به طور نادر قرمز شدیدصورتی تا قرمز متوسطمتوسط تا قرمز شدید (هاله آبی پس از بهسازی)
فلورسانس (در نور روز)قوی تا خیلی قویقویقویقوی 
زونینگباندها و چرخشیچرخشی  باندهای چشمگیر
شفافیتمعمولا تار و مبهم(سیلک‌های روتایل) شفاف ولی دارای میانبارهشفاف ولی دارای قسمتهای تار 
Healing Feathersمعمولا دارای اینکلوژن های مایع ریز   اثر انگشت از مشخصه های آن است
اینکلوژنها: 
کلسیتمعمولا دوقلویی و دارای کلیواژشکل سابهدارل تا گرد شدهشکل سابهدارل تا گرد شدهشکل سابهدارل تا گرد شدهشکل سابهدارل تا گرد شده ولی حرارت آن را از بین برده است
دولومیتمعمولا مایل به زردبلهبله  
آپاتیتمنشوریبلهبله  
اسپینلبلهاحتمالا   
روتایلبله خوش فرمبلهخیلی کوچک  
میکامسکوویتبیوتیتبله  
فلدسپاربلهبله   
پیریت/پیروتیتبلهاحتمالا  بله
سیلک روتایلمنحصربه فرد / تکه ای تا سرتاسرینازک، تکه ای و در نوارها نازک و تکه اینادردنباله دار مثل جارو
تیتانیتبله    
غیرهزیاد   سفید ناشناخته

منابع
source of burma rubiesHan Htun, Myanmar Gems Laboratory, c/o No. 7, Myathitsa Road, 13 Qtr., Yankin T.S., Yangon, Myanmar and George E.Harlow, Dept. Earth and Planetary Sciences, American Museum of Natural History, New York, NY, US

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن