سنگ شناسی و گوهر شناسی

انواع شهاب سنگ ها با عکس و مشخصات آنها

شهاب سنگ چیست و چرا شناخت طبقه بندی آنها اهمیت دارد؟

انواع شهاب سنگ هاشهاب سنگ ها، سنگ های فضایی با ویژگی های مشخص هستند که آنها را از سنگ های زمینی متمایز میکند. عامل تشکیل شهاب سنگ ها برخورد سیارک ها یا سایر اجرام آسمانی به یکدیگر میباشد. با توجه به اهمیت انواع شهاب سنگ ها در پژوهش های علمی سنگ شناسی و همچنین رونق گرفتن بازار خرید و فروش این اجرام آسمانی تشخیص شهاب سنگها و طبقه بندی آنها ضروری میباشد.

طبقه بندی اولیه شهاب سنگها بر اساس ترکیب و چگالی آنها است. در این طبقه بندی ویژگی های کانی شناختی نظیر حضور کانی های دما بالا، وجود برخی کانی های نوظهور نظیر ترولیت، وجود آهن و نیکل به صورت آزاد یا فاز های كانیایی، وجود کندرول، چگالی، خاصیت مغناطیسی، رنگ و سایر ویژگی های ظاهری آنها میباشد. در یک تقسیم بندی کلی شهاب سنگ ها را به سه گروه اصلی سیدریت ها (به طور متوسط دارای ۹۸%فلز)، سیدرولیت ها (به طور متوسط ۵۰%فلز، ۵۰٪ سیلیکات)، ائرولیت ها تقسیم میکنند.

1- انواع شهاب سنگ های آهنی IRONS (سیدریت)

شهاب سنگ آهنی اوکتاهیدریتچگالی سیدریت ها بین 7 تا 8 بوده و عمدتا از یک یا دو فاز آهن – نیکل (Ni معمولا بین 4 تا 20 درصد و به ندرت بیشتر) و عموما با کانیهای فرعی ترولیت (FeS) و شری برسیت (P3 (Fe,Ni,Co و گرافیت تشکیل شده اند. کانیهای فرعی مانند دابریلیت (Cr2 Fe S4)، کوهینیت (Fe3C) و کرومیت (FeCr2O4) نیز به ندرت یافت میشوند. سیدریت ها به سه زیر گروه تقسیم بندی میشوند:

  1. اوکتاهیدریت: لایه هایی از کاماسیت با حاشیه ای از تائنیت به موازات سطوح هشت وجهی بلور همگن اولیه آهن و نیکل (ساختار ویدمن اشتاتن)، 6 تا 14 درصد نیکل
  2. هگزاهیدریت: تماما از اوکتاهیدریت، حدودا 6 درصد نیکل تشکیل شده است.
  3. اتاکیست: بیشتر تانئیت دارند و از 15 – 30 درصد نیکل تشکیل شده اند.

2- انواع شهاب سنگهای آهنی – سنگی STONY-IRONS (سیدرولیت)

شهابسنگ سنگی آهنی
سنگی آهنی کشف شده در سال 1909 ، مکزیک

چگالی سیدرولیت ها یا شهاب سنگهای سنگ آهنی 4.76 برای پالاسیت و 4.25 برای مزوسیدریت ها بوده و از آلیاژ آهن و نیکل و سیلیکات به نسبت تقریباً مساوی تشکیل شده اند. سیدرولیت ها به دو زیر گروه تقسیم بندی میشوند:

  1. پالاسیت  Pallasites: که 50 درصد آهن و نیکل بصورت فاز فلزی پیوسته و 50 درصد الوین، منیزیت، سیلیکات آهن تشکیل شده است.شهاب سنگ پالاسیت با کریستال های الوین
  2. مزوسیدریت Mesosiderites: که 50 درصد آهن و نیکل بصورت فاز فلزی ناپیوسته و فاز سیلیکاتی بیشتر فلدسپات پلاژیوکلاز و پیروکسین انورتوزیت، الیوین می باشد.

3- انواع شهاب سنگهای سنگی STONY (آئرولیت)

آئرولیت ها بر مبنای بافت به دو گروه تقسیم بندی میشوند:

کندریت یافت شده در بیابان آتاکاما

1- کندرایت ها (Chondrites) به خاطر حضور کندریول است با قطر متوسط یک میلیمتر و بیشتر از الیوین یا پیروکسن تشکیل شده است. چگالی کندرایت ها 1.7 تا 4 متغیر است. کندریت ها دارای الوین، ارتو پیروکسن، آلیاژ آهن و نیکل، الیگوکالز، ترولیت و مواردی از ترکیبات آلی (هیدروکربن های آلیفاتیک آروماتیک، اسیدهای کربوکسیلیک، اسیدهای آمینه و غیره با منشا غیر بیولوژیکی و غیر زیستی)

انواع شهاب سنگ های آکندرایت

2- آکندرایت (Achondrites) (فاقد کندرول) با چگالی 3.32 تا 3.05 معموالا از کندریت ها متبلور تر هستند و مشابه سنگ های آذرین زمینی هستند. مقادیر زیادی سیلیس، همراه با مقادیر اندکی Mg، Na شبیه به معدودی از گرانیت ها و ریولیت ها و همچنین سنگهای رسوبی غنی از سیلیس از ویژگی های آنها می باشد.

هرکدام از شخانه های سنگی خود به سه زیر گروه تقسیم بندی میشوند:

انواع شهاب سنگهای گروه کندریت ها:

انستاتیت (Enstatite (E

کندریت نوع E انستاتیتکه به ریز تقسیم بندی EH ,E و EL تقسیم شده و بیشتر از کانی انستاتیت درست شده است. مادر آن سیارک Psyche 16 میباشد. دارای ۳۰-۱۰ درصد آهن خالص میباشد، حاوی کندول های ریز و بسیار مشابه به شهاب سنگ ماه و برخی سنگ های زمینی میباشد و اکسیژن بسیار کمی دارد.

روموروتی (R)

۳۵ تا ۵۰ درصد آن را کندرل ها تشکیل میدهند. همه آهن درون آن بصورت اکسید و سولفيد وجود دارد (فاقد آهن خالص)، دارای حداکثر ۷۰ در صد الوين، ۱۴ درصد فلدسپار و ۵ درصد پیروکسین CA- میباشد. دارای مقداری خرده سنگ و مادر آن سیارک (Regolith) میباشد.

کاکانگاری (K):

این شهاب میان گروه H و Enstatie قرار دارد. تا ۱۰ درصد این شهاب سنگ از آهن تشکیل شده است
دارنده آهن بالا هستند.

کندرایت معمولی:

کندارایت معمولی بهمراه کندرول های بزرگ نوع L3که دارای سه ریز تقسیم بندی:

  1. H3) H تا ,H6 High Iron): دارنده درصد آهن هستند.25 تا ۳۱ درصد آهن دارد که نصف این آهن ها بصورت خالص دیده میشود. این شهاب سنگ جذب آهنربایی دارد.
  2. L: دارای آهن کمتری است. ۲۰ تا ۲۵ درصد آهن دارد و به آهن ربا کشش دارد. سیارک مادر این شهابسنگ میتواند eros433 یا flora8 ، یا خانواده flora باشد.
  3. LL: کمترین دارنده آهن ،۱۹ تا ۲۲ درصد آهن دارد، ولی بیشتر آهن آن بصورت اکسید درون سیلیکات است و تا ۳ درصد آهن خالص دارد این شهاب سنگ به نسبت کندرایت های معمولی بزرگترین کندرول ها را دارد. به آکندریت ها نزدیک است ولی از نظر ساختاری فرق میکند، بیشتر آن ها دانه های خرده سنگ در درونشان دارند.

انواع شهاب سنگ کندرایت کربنی (Carbonaceous):

شهاب سنگ کربنیکه خود به چندین ریز تقسیم بندی:

  • CI: تا 22% میتواند آب داشته باشد و چگالیش بخاطر داشتن آب زیر ۳ می آید. آمینو اسید دارد، بیش از ۵۰ درجه گرما به آن نرسیده است. کندرل دارد
  • CM: نزدیک به ۱۰٪ آب دارد، آمینو اسید دارد، کندرول های آشکاری دارد و چگالیش پایین است. از دیگر مشخصه های آن وجود مقادير تقريبا مساوی سیلیکات های دما بالا (اليوين، پیروکسن) و خاکهای رسی ابدار در دمای پایین است
  • CK: این شهاب سنگ رنگی سیاه دارد و تنها ۱۰٪ آن از کندرول تشکیل شده
  • :CO 70% بافت این شهاب سنگ از کندرول های ریز تشکیل شده است.
  • CR: این شهاب سنگ کربنی %10 آهن و نیکل دارد و راحت جذب آهن ریا میشود. ۵۰٪ آن از کندرل تشکیل شده است و مقدار کمی آب نیز در آن موجود است
    تصویر زوم شده از کندریت کربنی نوع cv
    تصویر زوم شده از کندریت کربنی نوع CV
  • CV: آلنده از این گروه است، این نمونه کندرل های بزرگی دارد و ۳۰ درصد بافت آن از کندرول است. کلسیم و آلومینیوم دارد. از نظر ظاهری بسیار به کندرایت های معمولی می خورد.
  • CH: این شهاب سنگ کربنی 15% آهن و نیکل دارد. بیشتر کندرل های آن بخاطر وجود آهن زیاد درون آن از بین رفته اند.
  • CB: بیش از ۵۰% آهن دارد، کرینی هستند، چگالیش بالای ۴ است و گردی های بزرگ آهن درونش است. کندرول های آن سانتیمتری هستند و بخاطر آهن زیاد از دیگر کربنی ها تشخیص داده می شود

 گروه آکندریت ها

آکندرایت ها شامل چندین زیر گروه و ریز تقسیم بندی هستند:

1- (HED (Howardites, Eucrites, Diogenites

نوع های HED شصد درصد شهاب سنگهای آکندرایت را تشکیل می دهد. مادر این شهابسنگ ها سیارک 4 Vesta است. این نوع آکندرایت ها جذب آهن ربایی ندارند چون کمتر از 1% درصد آهن دارند.

2- انواع شهاب سنگ های مریخی (Martian)

شهاب سنگ نوع مریخ
شهاب سنگ نوع مریخ

این نوع شهاب سنگها آهن ندارد و اگر هم داشته باشد کمتر از 1% آهن دارند که شامل 4 ریز تقسیم بندی:

انواع شهاب سنگهای مریخ
انواع شهاب سنگ های مریخی
  1. شرگوتایس shergottites: جنس آنها بازالتی است و به سه گروه اصلی تقسیم میشنوند این شهاب سنگ جوان است. کریستال بندی آن ۱۸۰ میلیون سال پیش روی سیاره بهرام تشکیل شده است.
  2. نخلاتیس nahklites: این شهاب سنگ نیز بازالتی هست و دارای الوین بالا است دارد.
  3. چاسیگانتس chassignites: اولین نوع کشف شده از این گروه میباشد.
  4. بدون گروه: الن هيلز ۸۴۰۰۱ که به هیچکدام از گروه های بالا نمیخورد.

3- شهاب سنگهای ماه (lunar)

98% درصد شهاب سنگ های ماه از کانی های pyroxene, olivine, ilmenite plagioclase feldspar تشکیل شده اند و کانی های زیر در شهاب سنگ های ماه اصلا وجود ندارند، یا خیلی کم مشاهده شده اند. مانند: calcite magnetite , hematite , micals , amphiboles quartz این شهاب سنگ به طور استثنا دارای سوراخ های ریز در سطح پوسته میباشد.

4- اوبراتیس (aubrites)

انواع شهاب سنگ های آکاندرایتظاهر این شهاب سنگ بسیار مانند شهابسنک ماه است درونش دانه هایی از خرده شهاب سنگ های دیگر است. انستاتیت زیاد دارد ولی چون دگرگون شده است دیگر به کندرایت استاتیت نمی خورد و نام دیگرش انستاتیت آکندرایت است. رنگ این نمونه بسیار روشن است.

5- یوریلایتس (ureilites)

رنگ این نوع قهوه ای یا خاکستری پررنگ است. جنس این سیارک از جنس یوریلايتس (ureilites) بود. شهاب سنگ یورلایت دارای الماس میکروسکوپی میباشد. حاوی آمینواسید و همچنین مقدار بالایی کربن و مقداری هم الوین (0.3) دارد.

6- انگرایتس

آکندرایت نوع انگرایتس
آکندرایت نوع انگرایتس 392 گرم که در سال 2004 در صحرای بزرگ آفریقا یافت و ثبت شده است.

شهاب سنگ های انگراتیس بازالتی هستند و گاهی در آن ها سوراخ های چند میلی متری دیده می شود. مادر این شهاب سنگ سیاره تیر یا مرکوری (Mercury) است.

7- آکندریت کهن (Primitive)

شباهت نزدیکی به کندرایت ها دارد و از نظر شیمی همان کانی ها را دارد. با این تفاوت که کندرایت های این شهابسنگ گداخته شده و دگرگون شده است. دانه های کندرل به روشی که در کندرایتها هست در درون این شهاب سنگ دیده نمیشود و بصورت دیگری کریستال بندی شده است.

8- براچیناتیس

دارای الوین بالا، نزدیک به شهابسنگ (primitive) است. ۷۴تا ۹۸ درصد الوین دارد.

از طريق
بیژن اعتمادی؛ دانشیار بخش علوم زمین دانشگاه شیرازنجیمه علی پور؛ دانشجوی ارشد زمین شناسی اقتصادی دانشگاه شیرازعباس ذولفقاری؛ دانشجوی ارشد زمین شناسی اقتصادی دانشگاه شیراز
منابع
Book : Encyclopedia of Astronomy and Astrophysics Vol 1 A-Gel , Author: Institute of Physics Encyclopedia of Astronomy & Astrophysics, Vol. 1 ISBN-13: 9780333786543, ISBN-10: 0333786548, Edition: 1st Chemical and genetic relationships among meteorites . Ringwood, A. E. AA(Department of Geophysics, Australian National University, Canberra Australia), 07/1961, ADS; ELSEVIER, 1961 Elsevier Science B.V. All rights reserved. DOI:10.1016/0016- Chemical and genetic relationships among meteorites . Ringwood, A. E. AA(Department of Geophysics, Australian National University, Canberra Australia), 07/1961, ADS; ELSEVIER, 1961 Elsevier Science B.V. All rights reserved. DOI:10.1016/0016-7037(61)90016-3, Bibliographic Code 1961 GeCoA..24..159RTHE CLASSIFICATION OF THE METEORITIC MINERALSAND ITS APPLICATION TO THE SIMPLIFIEDCLASSIFICATION OF METEORITES'. Frederick C. Leonard. 1944Classification of Meteorites.A.N. Krot, K. KeilE.R.D. ScottC.A. GoodrichM.K. Weisberg. 2007On the Classification of Meteorites, Frederick C. Leonard , First published: 1944Full publication history DOI: 10.1111/j.1945-5100.1944.tb00026.x
برچسب ها

‫29 نظرها

    1. سلام. پایین سایت رو نگاه کنید پست های اینستاگرامی پیج sangshenas@ هستند! روشون کلیک کنید وارد پیج من میشید.

  1. باسلامو ادب واحترام خدمتتون عرض كنم كه مقاله پرمحتوايي بود الان مطمعن هستم بدون شك سنگي كه بدست آوردم سنگ ماه يا مريخ هست ولي براي اطمينان و بدست آوردن سند حتما به آزمايشگاه ميبرمش ممنون

  2. طفا جهت کارشناسی و تبادل اطلاعات در مورد شهاب سنگ ها به کانال تلگرامی شهاب سنگ ایران1 مراجعه کنید

  3. سلام من خواستم سنگ رو ببرم آزمایشگاه گفت سه میلیون خب باید چنتا آزمایش خودم بزنم که مطمعن شم بعد این سه تومنو بدم و گرنه اگه واقعا هم شهاب سنگ باشه از ترسه اینکه پولم سوخت نشه مجبورم بندازمش تو بیابون که شاید ناخواسته واقعا یه شهابو دور انداخته باشم

    1. درود، ایرادی که اکثرا دیدم اینه که کل سنگ چندین کیلویی رو میبرن برا آزمایش و بعد اینکه مثلا نتیجه مطلوب نبود سرخورده میشن. شما باید “تکه کوچکی از سنگ” رو ببرید مثلا 50 گرم. اونجا در آزمایشگاه شهاب‌ سنگ روش تست شه. مشخصه که سنگ چندین کیلویی قیمت و هزینه آزمایشش خیلی میشه.

      1. سلام، من یک شهاب سنگ دارم که به احتمال زیاد از جنس نیکل هست ، ایا ارزشمند است؟ هیچ عکسی مشابه اون تا حالا ندیدم

        1. دوست عزیز ما شهاب سنگ بی ارزش نداریم. علتش اینه این سنگها میتونن تاریخچه ای از کهکشان ما در میلیاردها سال پیش بدن.

  4. با عرض سلام وخسته نباشد
    بزرگوار آیا آزمایشگا های داخل کشور میتونن آنالیز دقیق از یک شهابسنگ ارائه دهند که برای فروش حتی در خارج از کشور معتبر باشد وجود دارد یا نه و دوم اینکه اگر همچین آزمایشگاهی وجود دارد معرفی کنید با تشکر فراوان

    1. سلام برای فروش در خارج کشور فکر نمیکنم. یعنی بستگی به مشتری داره.. اساسا در کشورهای خارجی هم همین داستان هست و معدود مراکز هایی هستن که دیگه میشه گفت در همه جای دنیا قابل قبولن. منتهی موسسه کیپاجم که از اساتید خوارزمی هم هستن و شناخته شدن بنظرم کارشون خوبه در ایران. بهرحال فروش شهاب سنگ چیزی مثل سنگای معمولی نیست و قیمت بالاشون باعث میشه در هرجای دنیا نیاز به مدرک خیلی محکمی باشن.

  5. سلام خسته نباشید..سنگی پیدا کردم تقریبن بیضی شکل والبته نه به طور دقیق… و شبیه پشت لاکپشت با خطوت برجسته ی مشکی…که ظاهرن سنگه ولی وقتی شکسته میشه لایه ی خاکی بالا حدودن دوسه میلیمتره…داخلش سیاه و با کریستالهایی مثل نمک هست که زیر نور برق میزنن…یکدست هم نیست وقتی سنگ بزرگ رو شکافتیم از تیکه های زیادی تشکیل شده بود…لطفن راهنمایی کنید آیا ممکنه شهاب سنگ باشه؟ واگر هم هست کجا ببرم واسه آزمایش ممنون میشم

    1. سلام در مقاله ای تحت عنوان تشخیص شهاب سنگ ها کلیه مواردی که میتونه در تشخیص اولیه کمک کنه رو گفتیم. من باید از نزدیک ببینم که بتونم نظری بدم. آزمایشگاه کیپاجم خوارزمی خوبه میتونید اونجا ببرید.

    2. سلام . من دوتا سنگ پیدا کردم چندتا از مجموعه داران شهاب سنگ که دوستان من هستند میگویند یک قطعه جدید هست که تا به حال ندیده اند احتمال دادن از یه سیاره باشه فکر فروششون رو هم اصلا ندارم چون برام خودشون مهم هستن فقط میخواستم برای شما ارسال کنم عکسهای اینا رو اگه میتونید یه شماره بدبد براتون ارسال کنم با تشکر

      1. سلام، تنها راه تشخیص شهاب سنگ بردن اون به آزمایشگاه معتبر هست. هیچ کس نمیتونه یه سنگ ناشناخته رو از رو عکس بگه چیه.

  6. با سلام
    دوست عزیز NWA7325 اکندریت بدون گروه.هنوز هیچ شهاب سنگی از عطارد یافت نشده.

  7. من سنگی با چگالی 3/8 بردم آزمایشگاه
    بدون هیچ توضیحی سنگ رو با هشتصد هزار
    تومن گرفتن بعد سه ساعت گفتن سنگ شما
    هماتیت یا همون حدید هست
    ..حال چه دکترایی دارن که نمی تونست با نگاه اول
    حدید بودن سنگ رو تشخیص بده
    بعد چطور میشه هماتیت یا همون حدید
    که چگالیش بالای پنج هست .. در سنگ من بشه سه هشت دهم

    ؟؟؟

    ما سنگ آسمانی شناس نداریم
    بلکه کاسب برای پر کردن جیب خودشون داریم

    1. ببینید یک آزمایشگاه سنگ شناسی ساده ترین کارش گرفتن چگالی یا وزن مخصوص کانی ها هست. که با دستگاه های هیدرواستاتیک دقیق میتونن اندازه بگیرند. پس احتمال اینکه شما اشتباه اندازه گرفتین خیلی بیشتر اینه که آزمایشگاه خطا داشته باشه. مورد بعدی اینه که خیلی از این لابراتورها هزینه آنالیز های مختلف رو از مشتری دریافت میکنن و صرفا اگر یک قضیه وزن مخصوص بود که اینقدر نمیشه هزینه. هماتیت هم گاهی سطحش میتونه بسیار شبیه کندرویت ها بشه و..

      1. این که فرمودین احتمال خطای گرفتن چگالی بدست من بوده باید بگم من چند بار خودم چگالی گرفتم و یکبار هم دادم گوهر شناس که قبلش میگفت حدید هست ولی زمانی که چگالی شو گرفت خودش هم شک کرد..چون اونم 3/80 در اومد
        اینم باید بگم سنگ رو از قدیم داخل خونه داریم ..و انگار که تراش دست خورده چون
        مثل نگین بزرگ هست .. هم درونش فلز طلا رنگ با ذربین میشه دید هم کریستال هایی ریزی مثل شیشه یا الماس …

    2. سلام دوست عزیز منم بردم کانسران بینالود
      همین حرف و زنده
      جسارت کاسبی بیش از دزد بازار نیست
      همشون یه آش و یه کاسه هستند.

  8. با درود سوال اول شهاب سنگهای سنگی و سنگی آهنی نوع کشش به اهنربا با سنگهای زمینی متفاوتشان در چیست .سوال دوم نیکل در سنگ هایی که هیچ روزنه ای ندارد چقدر احتمال شهاب بودنشان است با سپاس

  9. من یه سنگ پیدا کردم سیاه هست آهنربای اویزان را فقط تکان میدهد،سختی بالایی دارد،،چگالیش نزدذیگ دو هستیه قسمت سنگ مثل سنگهای آتش زنه سفید رنگ و کریستال دارد داخل قسمت سیاه هم رگه همین رنگی هست،،رویه ستگ سوخته و از بعضی قسمت سیاه قرمزی قاطی شده در نور روز به زور دیده میشود،قسمتهایی مثل موج ذوب شدگی همه به یه سمت معلومه،،لطفا کمک کنید بفهم چه نوع سنگی هست

    1. نمی شه صرفا از روی چند جمله بشه گفت چی هست، این مقدار چگالی ای که گفتین مربوط به شهاب‌سنگ ها نیست. اگر خیلی تمایل دارین باید ببرین آزمایشگاه سنگ شناسی.

  10. سلام
    وقت بخیر
    ببخشید من چندتا سنگ مشکوک به شهاب سنگ دارم
    لطفا راهنمایی بفرمایید برای تشخیص بود و نبود شهاب سنگ چکار کنم
    واگر بخوام بفروشم ایا خریدار وجود دارد یا نه

    1. سلام، باید به آزمایشگاه معتبر مراجعه کنید. خریدار های شهاب سنگ در ایران خیلی کم پیدا میشه

      1. سلام مجدد
        ببخشید
        آدرس آزمایشگاه معتبر را دارین که این کار رو برام انجام بده

        1. گوهر کیپا که از اساتید دانشگاه خوارزمی هستن برای شهاب سنگ معتبر هست.

  11. سلام به شما بزرگوارن و لازمه خسته نباشید عرض کنم بابت جمع اوری مطالب و تحقیقات شما عزیزان تو زمینه ی شهاب سنگ ها و اطلاع رسانی خوب و جامع تون بنده سالهاست پی جوی شهاب و سنگ های قیمتی داخل کشور هستم و از حضورتون ۲تا سوال داشتم اول اینکه ایا امکان اینکه طیف رنگی هم واسه معرفی شهاب سنگ اضافه بشه نیست؟و دوم اینکه ایا شهاب سنگی که نور ازش عبور کنه تا به حال ثبت شده یا نه تشکر فراوان

    1. درود، در مورد سوال اول خیر همچین جدولی به صورت کلی موجود نیست. در مورد دومی مثلا نمونه پالاسیت دارای کریستال های شفاف اولیوین هست. منتهی اینکه بگیم کل شهاب سنگ شفاف باشه خیر فکر نمی کنم باشه.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن