سنگ شناسی و گوهر شناسی

انواع شهاب سنگ ها با عکس و مشخصات آنها

شهاب سنگ چیست و چرا شناخت طبقه بندی آنها اهمیت دارد؟

انواع شهاب سنگ هاشهاب سنگ ها، سنگ های فضایی با ویژگی های مشخص هستند که آنها را از سنگ های زمینی متمایز میکند. عامل تشکیل شهاب سنگ ها برخورد سیارک ها یا سایر اجرام آسمانی به یکدیگر میباشد. با توجه به اهمیت انواع شهاب سنگ ها در پژوهش های علمی سنگ شناسی و همچنین رونق گرفتن بازار خرید و فروش این اجرام آسمانی تشخیص شهاب سنگها و طبقه بندی آنها ضروری میباشد.

طبقه بندی اولیه شهاب سنگها بر اساس ترکیب و چگالی آنها است. در این طبقه بندی ویژگی های کانی شناختی نظیر حضور کانی های دما بالا، وجود برخی کانی های نوظهور نظیر ترولیت، وجود آهن و نیکل به صورت آزاد یا فاز های کانیایی، وجود کندرول، چگالی، خاصیت مغناطیسی، رنگ و سایر ویژگی های ظاهری آنها میباشد. در یک تقسیم بندی کلی شهاب سنگ ها را به سه گروه اصلی سیدریت ها (به طور متوسط دارای ۹۸%فلز)، سیدرولیت ها (به طور متوسط ۵۰%فلز، ۵۰٪ سیلیکات)، ائرولیت ها تقسیم میکنند.

1- انواع شهاب سنگ های آهنی IRONS (سیدریت)

شهاب سنگ آهنی اوکتاهیدریتچگالی سیدریت ها بین 7 تا 8 بوده و عمدتا از یک یا دو فاز آهن – نیکل (Ni معمولا بین 4 تا 20 درصد و به ندرت بیشتر) و عموما با کانیهای فرعی ترولیت (FeS) و شری برسیت (P3 (Fe,Ni,Co و گرافیت تشکیل شده اند. کانیهای فرعی مانند دابریلیت (Cr2 Fe S4)، کوهینیت (Fe3C) و کرومیت (FeCr2O4) نیز به ندرت یافت میشوند. سیدریت ها به سه زیر گروه تقسیم بندی میشوند:

  1. اوکتاهیدریت: لایه هایی از کاماسیت با حاشیه ای از تائنیت به موازات سطوح هشت وجهی بلور همگن اولیه آهن و نیکل (ساختار ویدمن اشتاتن)، 6 تا 14 درصد نیکل
  2. هگزاهیدریت: تماما از اوکتاهیدریت، حدودا 6 درصد نیکل تشکیل شده است.
  3. اتاکیست: بیشتر تانئیت دارند و از 15 – 30 درصد نیکل تشکیل شده اند.

2- انواع شهاب سنگهای آهنی – سنگی STONY-IRONS (سیدرولیت)

شهابسنگ سنگی آهنی
سنگی آهنی کشف شده در سال 1909 ، مکزیک

چگالی سیدرولیت ها یا شهاب سنگهای سنگ آهنی 4.76 برای پالاسیت و 4.25 برای مزوسیدریت ها بوده و از آلیاژ آهن و نیکل و سیلیکات به نسبت تقریباً مساوی تشکیل شده اند. سیدرولیت ها به دو زیر گروه تقسیم بندی میشوند:

  1. پالاسیت  Pallasites: که 50 درصد آهن و نیکل بصورت فاز فلزی پیوسته و 50 درصد الوین، منیزیت، سیلیکات آهن تشکیل شده است.شهاب سنگ پالاسیت با کریستال های الوین
  2. مزوسیدریت Mesosiderites: که 50 درصد آهن و نیکل بصورت فاز فلزی ناپیوسته و فاز سیلیکاتی بیشتر فلدسپات پلاژیوکلاز و پیروکسین انورتوزیت، الیوین می باشد.

3- انواع شهاب سنگهای سنگی STONY (آئرولیت)

آئرولیت ها بر مبنای بافت به دو گروه تقسیم بندی میشوند:

کندریت یافت شده در بیابان آتاکاما

1- کندرایت ها (Chondrites) به خاطر حضور کندریول است با قطر متوسط یک میلیمتر و بیشتر از الیوین یا پیروکسن تشکیل شده است. چگالی کندرایت ها 1.7 تا 4 متغیر است. کندریت ها دارای الوین، ارتو پیروکسن، آلیاژ آهن و نیکل، الیگوکالز، ترولیت و مواردی از ترکیبات آلی (هیدروکربن های آلیفاتیک آروماتیک، اسیدهای کربوکسیلیک، اسیدهای آمینه و غیره با منشا غیر بیولوژیکی و غیر زیستی)

انواع شهاب سنگ های آکندرایت

2- آکندرایت (Achondrites) (فاقد کندرول) با چگالی 3.32 تا 3.05 معموالا از کندریت ها متبلور تر هستند و مشابه سنگ های آذرین زمینی هستند. مقادیر زیادی سیلیس، همراه با مقادیر اندکی Mg، Na شبیه به معدودی از گرانیت ها و ریولیت ها و همچنین سنگهای رسوبی غنی از سیلیس از ویژگی های آنها می باشد.

هرکدام از شخانه های سنگی خود به سه زیر گروه تقسیم بندی میشوند:

انواع شهاب سنگهای گروه کندریت ها:

انستاتیت (Enstatite (E

کندریت نوع E انستاتیتکه به ریز تقسیم بندی EH ,E و EL تقسیم شده و بیشتر از کانی انستاتیت درست شده است. مادر آن سیارک Psyche 16 میباشد. دارای ۳۰-۱۰ درصد آهن خالص میباشد، حاوی کندول های ریز و بسیار مشابه به شهاب سنگ ماه و برخی سنگ های زمینی میباشد و اکسیژن بسیار کمی دارد.

روموروتی (R)

۳۵ تا ۵۰ درصد آن را کندرل ها تشکیل میدهند. همه آهن درون آن بصورت اکسید و سولفید وجود دارد (فاقد آهن خالص)، دارای حداکثر ۷۰ در صد الوین، ۱۴ درصد فلدسپار و ۵ درصد پیروکسین CA- میباشد. دارای مقداری خرده سنگ و مادر آن سیارک (Regolith) میباشد.

کاکانگاری (K):

این شهاب میان گروه H و Enstatie قرار دارد. تا ۱۰ درصد این شهاب سنگ از آهن تشکیل شده است
دارنده آهن بالا هستند.

کندرایت معمولی:

کندارایت معمولی بهمراه کندرول های بزرگ نوع L3که دارای سه ریز تقسیم بندی:

  1. H3) H تا ,H6 High Iron): دارنده درصد آهن هستند.25 تا ۳۱ درصد آهن دارد که نصف این آهن ها بصورت خالص دیده میشود. این شهاب سنگ جذب آهنربایی دارد.
  2. L: دارای آهن کمتری است. ۲۰ تا ۲۵ درصد آهن دارد و به آهن ربا کشش دارد. سیارک مادر این شهابسنگ میتواند eros433 یا flora8 ، یا خانواده flora باشد.
  3. LL: کمترین دارنده آهن ،۱۹ تا ۲۲ درصد آهن دارد، ولی بیشتر آهن آن بصورت اکسید درون سیلیکات است و تا ۳ درصد آهن خالص دارد این شهاب سنگ به نسبت کندرایت های معمولی بزرگترین کندرول ها را دارد. به آکندریت ها نزدیک است ولی از نظر ساختاری فرق میکند، بیشتر آن ها دانه های خرده سنگ در درونشان دارند.

انواع شهاب سنگ کندرایت کربنی (Carbonaceous):

شهاب سنگ کربنیکه خود به چندین ریز تقسیم بندی:

  • CI: تا 22% میتواند آب داشته باشد و چگالیش بخاطر داشتن آب زیر ۳ می آید. آمینو اسید دارد، بیش از ۵۰ درجه گرما به آن نرسیده است. کندرل دارد
  • CM: نزدیک به ۱۰٪ آب دارد، آمینو اسید دارد، کندرول های آشکاری دارد و چگالیش پایین است. از دیگر مشخصه های آن وجود مقادیر تقریبا مساوی سیلیکات های دما بالا (الیوین، پیروکسن) و خاکهای رسی ابدار در دمای پایین است
  • CK: این شهاب سنگ رنگی سیاه دارد و تنها ۱۰٪ آن از کندرول تشکیل شده
  • :CO 70% بافت این شهاب سنگ از کندرول های ریز تشکیل شده است.
  • CR: این شهاب سنگ کربنی %10 آهن و نیکل دارد و راحت جذب آهن ریا میشود. ۵۰٪ آن از کندرل تشکیل شده است و مقدار کمی آب نیز در آن موجود است
    تصویر زوم شده از کندریت کربنی نوع cv
    تصویر زوم شده از کندریت کربنی نوع CV
  • CV: آلنده از این گروه است، این نمونه کندرل های بزرگی دارد و ۳۰ درصد بافت آن از کندرول است. کلسیم و آلومینیوم دارد. از نظر ظاهری بسیار به کندرایت های معمولی می خورد.
  • CH: این شهاب سنگ کربنی 15% آهن و نیکل دارد. بیشتر کندرل های آن بخاطر وجود آهن زیاد درون آن از بین رفته اند.
  • CB: بیش از ۵۰% آهن دارد، کرینی هستند، چگالیش بالای ۴ است و گردی های بزرگ آهن درونش است. کندرول های آن سانتیمتری هستند و بخاطر آهن زیاد از دیگر کربنی ها تشخیص داده می شود

 گروه آکندریت ها

آکندرایت ها شامل چندین زیر گروه و ریز تقسیم بندی هستند:

1- (HED (Howardites, Eucrites, Diogenites

نوع های HED شصد درصد شهاب سنگهای آکندرایت را تشکیل می دهد. مادر این شهابسنگ ها سیارک 4 Vesta است. این نوع آکندرایت ها جذب آهن ربایی ندارند چون کمتر از 1% درصد آهن دارند.

2- انواع شهاب سنگ های مریخی (Martian)

شهاب سنگ نوع مریخ
شهاب سنگ نوع مریخ

این نوع شهاب سنگها آهن ندارد و اگر هم داشته باشد کمتر از 1% آهن دارند که شامل 4 ریز تقسیم بندی:

انواع شهاب سنگهای مریخ
انواع شهاب سنگ های مریخی
  1. شرگوتایس shergottites: جنس آنها بازالتی است و به سه گروه اصلی تقسیم میشنوند این شهاب سنگ جوان است. کریستال بندی آن ۱۸۰ میلیون سال پیش روی سیاره بهرام تشکیل شده است.
  2. نخلاتیس nahklites: این شهاب سنگ نیز بازالتی هست و دارای الوین بالا است دارد.
  3. چاسیگانتس chassignites: اولین نوع کشف شده از این گروه میباشد.
  4. بدون گروه: الن هیلز ۸۴۰۰۱ که به هیچکدام از گروه های بالا نمیخورد.

3- شهاب سنگهای ماه (lunar)

98% درصد شهاب سنگ های ماه از کانی های pyroxene, olivine, ilmenite plagioclase feldspar تشکیل شده اند و کانی های زیر در شهاب سنگ های ماه اصلا وجود ندارند، یا خیلی کم مشاهده شده اند. مانند: calcite magnetite , hematite , micals , amphiboles quartz این شهاب سنگ به طور استثنا دارای سوراخ های ریز در سطح پوسته میباشد.

4- اوبراتیس (aubrites)

انواع شهاب سنگ های آکاندرایتظاهر این شهاب سنگ بسیار مانند شهابسنک ماه است درونش دانه هایی از خرده شهاب سنگ های دیگر است. انستاتیت زیاد دارد ولی چون دگرگون شده است دیگر به کندرایت استاتیت نمی خورد و نام دیگرش انستاتیت آکندرایت است. رنگ این نمونه بسیار روشن است.

5- یوریلایتس (ureilites)

رنگ این نوع قهوه ای یا خاکستری پررنگ است. جنس این سیارک از جنس یوریلایتس (ureilites) بود. شهاب سنگ یورلایت دارای الماس میکروسکوپی میباشد. حاوی آمینواسید و همچنین مقدار بالایی کربن و مقداری هم الوین (0.3) دارد.

6- انگرایتس

آکندرایت نوع انگرایتس
آکندرایت نوع انگرایتس 392 گرم که در سال 2004 در صحرای بزرگ آفریقا یافت و ثبت شده است.

شهاب سنگ های انگراتیس بازالتی هستند و گاهی در آن ها سوراخ های چند میلی متری دیده می شود. مادر این شهاب سنگ سیاره تیر یا مرکوری (Mercury) است.

7- آکندریت کهن (Primitive)

شباهت نزدیکی به کندرایت ها دارد و از نظر شیمی همان کانی ها را دارد. با این تفاوت که کندرایت های این شهابسنگ گداخته شده و دگرگون شده است. دانه های کندرل به روشی که در کندرایتها هست در درون این شهاب سنگ دیده نمیشود و بصورت دیگری کریستال بندی شده است.

8- براچیناتیس

دارای الوین بالا، نزدیک به شهابسنگ (primitive) است. ۷۴تا ۹۸ درصد الوین دارد.

از طريق
بیژن اعتمادی؛ دانشیار بخش علوم زمین دانشگاه شیرازنجیمه علی پور؛ دانشجوی ارشد زمین شناسی اقتصادی دانشگاه شیرازعباس ذولفقاری؛ دانشجوی ارشد زمین شناسی اقتصادی دانشگاه شیراز
منابع
Book : Encyclopedia of Astronomy and Astrophysics Vol 1 A-Gel , Author: Institute of Physics Encyclopedia of Astronomy & Astrophysics, Vol. 1 ISBN-13: 9780333786543, ISBN-10: 0333786548, Edition: 1st Chemical and genetic relationships among meteorites . Ringwood, A. E. AA(Department of Geophysics, Australian National University, Canberra Australia), 07/1961, ADS; ELSEVIER, 1961 Elsevier Science B.V. All rights reserved. DOI:10.1016/0016- Chemical and genetic relationships among meteorites . Ringwood, A. E. AA(Department of Geophysics, Australian National University, Canberra Australia), 07/1961, ADS; ELSEVIER, 1961 Elsevier Science B.V. All rights reserved. DOI:10.1016/0016-7037(61)90016-3, Bibliographic Code 1961 GeCoA..24..159RTHE CLASSIFICATION OF THE METEORITIC MINERALSAND ITS APPLICATION TO THE SIMPLIFIEDCLASSIFICATION OF METEORITES'. Frederick C. Leonard. 1944Classification of Meteorites.A.N. Krot, K. KeilE.R.D. ScottC.A. GoodrichM.K. Weisberg. 2007On the Classification of Meteorites, Frederick C. Leonard , First published: 1944Full publication history DOI: 10.1111/j.1945-5100.1944.tb00026.x
برچسب ها

‫۶ نظرها

  1. سلام
    وقت بخیر
    ببخشید من چندتا سنگ مشکوک به شهاب سنگ دارم
    لطفا راهنمایی بفرمایید برای تشخیص بود و نبود شهاب سنگ چکار کنم
    واگر بخوام بفروشم ایا خریدار وجود دارد یا نه

    1. سلام، باید به آزمایشگاه معتبر مراجعه کنید. خریدار های شهاب سنگ در ایران خیلی کم پیدا میشه

      1. سلام مجدد
        ببخشید
        آدرس آزمایشگاه معتبر را دارین که این کار رو برام انجام بده

        1. کیپاجم که از اساتید دانشگاه خوارزمی هستن برای شهاب سنگ معتبر هست.

  2. سلام به شما بزرگوارن و لازمه خسته نباشید عرض کنم بابت جمع اوری مطالب و تحقیقات شما عزیزان تو زمینه ی شهاب سنگ ها و اطلاع رسانی خوب و جامع تون بنده سالهاست پی جوی شهاب و سنگ های قیمتی داخل کشور هستم و از حضورتون ۲تا سوال داشتم اول اینکه ایا امکان اینکه طیف رنگی هم واسه معرفی شهاب سنگ اضافه بشه نیست؟و دوم اینکه ایا شهاب سنگی که نور ازش عبور کنه تا به حال ثبت شده یا نه تشکر فراوان

    1. درود، در مورد سوال اول خیر همچین جدولی به صورت کلی موجود نیست. در مورد دومی مثلا نمونه پالاسیت دارای کریستال های شفاف اولیوین هست. منتهی اینکه بگیم کل شهاب سنگ شفاف باشه خیر فکر نمی کنم باشه.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا