گوهر شناسی و سنگ شناسی
مرواریدهای آب شیرین در برابر مرواریدهای آب شور: آنها چه تفاوتی بایکدیگر دارند؟
مرواریدها بسته به گونه نرم‌تن تولیدکننده، محیط تشکیل در آب شور یا آب شیرین ، روش پرورش، تفاوت‌های قابل‌توجهی در اندازه، رنگ، جلا، شکل و ارزش دارند. چهار نوع اصلی مروارید پرورشی شامل مروارید آب شیرین، مرواریدهای آب شور آکویا، تاهیتی و ساوت‌سی هستند که هرکدام ویژگی‌های خاص خودشان را دارند.
از مرواریدهای رنگارنگ آب شیرین گرفته تا جلای سفید و آینه‌مانند آکویا، رنگ‌های تیره و اورتون‌های متنوع تاهیتی و اندازه بزرگ و رنگ‌های سفید تا طلایی ساوت‌سی، هر گروه ظاهر و ویژگی‌های متفاوتی دارد.
شناخت این تفاوت‌ها برای گوهرشناسان و خریداران مروارید اهمیت زیادی دارد؛ چون تنها با نگاه کردن به رنگ یا اندازه نمی‌توان نوع مروارید را به‌درستی مشخص کرد.
در ادامه، چهار نوع اصلی مروارید پرورشی را با یکدیگر مقایسه می‌کنیم.
مرواریدهای آب شیرین (Freshwater Pearls)
مرواریدهای آب شیرین به دلیل تنوع زیاد در رنگ، شکل و اندازه و همچنین قیمت معمولاً مناسب‌تر، یکی از رایج‌ترین انواع مروارید در بازار هستند.
این مرواریدها عمدتاً در دریاچه‌ها، رودخانه‌ها و برکه‌ها پرورش داده می‌شوند و در دو دهه گذشته، پیشرفت روش‌های پرورش باعث شده مرواریدهای آب شیرین امروزی در مقایسه با نسل‌های قدیمی‌تر، بزرگ‌تر، گردتر و براق‌تر باشند.
رنگ و جلا
مرواریدهای آب شیرین علاوه بر سفید، در رنگ‌های پاستلی مانند صورتی، هلویی، بنفش، یاسی و زرد دیده می‌شوند.
جلای آنها می‌تواند از حالتی نرم و ساتنی تا درخششی روشن و بازتابنده متغیر باشد. در نمونه‌های باکیفیت، گاهی اورتون (Overtone) نیز دیده می‌شود؛ یعنی رنگ ثانویه‌ای ظریف که روی رنگ اصلی مروارید قرار می‌گیرد.
گاهی نیز پدیده اورینت (Orient) دیده می‌شود. اورینت نوعی جلوه رنگی چندرنگ و رنگین‌کمانی روی یا نزدیک سطح مروارید است که با تغییر زاویه نور و دید می‌تواند تغییر کند.
این جلوه‌های نوری به نحوه برهم‌کنش نور با لایه‌های ناکر (Nacre) مربوط هستند و می‌توانند عمق و بُعد بیشتری به ظاهر مروارید بدهند.
روش پرورش مرواریدهای آب شیرین
مرواریدهای آب شیرین عمدتاً در صدف‌های دوکفه‌ای آب شیرین از جنس Hyriopsis پرورش داده می‌شوند.
در روش سنتی، یک قطعه کوچک از بافت مانتل (mantle tissue) داخل نرم‌تن قرار داده می‌شود تا فرایند تشکیل مروارید آغاز شود. در این روش، مروارید به‌جای یک هسته مهره‌ای، تقریباً به‌طور کامل از ناکر تشکیل می‌شود.
به همین دلیل به این مرواریدها اصطلاحاً مرواریدهایی با ساختار تقریباً تمام‌ناکر (solid nacre) گفته می‌شود. چنین ساختاری می‌تواند به دوام، مقاومت در برابر لب‌پر شدن و ایجاد درخشش لایه‌لایه کمک کند.
در سال‌های اخیر، استفاده از هسته مهره‌ای در پرورش مرواریدهای آب شیرین نیز بیشتر شده است. در این روش، یک مهره از جنس پوسته به همراه قطعه‌ای از بافت مانتل وارد نرم‌تن می‌شود. این روش می‌تواند به تولید مرواریدهای بزرگ‌تر و گردتر کمک کند.
اندازه مرواریدهای آب شیرین
مرواریدهای آب شیرین معمولاً حدود ۶ تا ۱۲ میلی‌متر هستند، اما اندازه آنها بسته به روش و مدت پرورش می‌تواند تفاوت زیادی داشته باشد.
امروزه مرواریدهای بزرگ‌تر نیز بیشتر از گذشته در بازار دیده می‌شوند. برای مثال، مرواریدهای ادیسون (Edison) معمولاً حدود ۱۱ تا ۱۶ میلی‌متر یا حتی بزرگ‌تر هستند و از نظر اندازه می‌توانند با مرواریدهای تاهیتی و ساوت‌سی رقابت کنند.
یکی از دلایل فراوانی مرواریدهای آب شیرین این است که یک صدف می‌تواند در یک دوره، چندین مروارید تولید کند.
مرواریدهای ادیسون
مرواریدهای ادیسون (Edison pearls) یکی از انواع تجاری جدیدتر مرواریدهای آب شیرین هستند که با استفاده از روش هسته‌گذاری مهره‌ای (Bead-nucleated) تولید می‌شوند.
در این روش، یک مهره گرد به همراه بافت مانتل داخل صدف قرار می‌گیرد. این کار امکان رشد مرواریدهای بزرگ‌تر و گردتر را فراهم می‌کند.
مرواریدهای ادیسون اغلب در اندازه‌های ۱۱ تا ۱۶ میلی‌متر یا بیشتر دیده می‌شوند و می‌توانند جلای قوی و رنگ‌هایی مانند سفید، صورتی متالیک، هلویی و بنفش داشته باشند.
محل پرورش
چین مهم‌ترین مرکز تولید مرواریدهای آب شیرین در جهان است.
به دلیل امکان تولید چند مروارید در یک صدف و فراوانی تولید، مرواریدهای آب شیرین معمولاً یکی از در دسترس‌ترین و متنوع‌ترین انواع مروارید در بازار هستند.
مرواریدهای آب شور
مرواریدهای پرورشی آب شور شامل سه گروه اصلی آکویا، تاهیتی و ساوت‌سی هستند.
این مرواریدها در محیط‌های دریایی پرورش داده می‌شوند و تفاوت میان آنها تا حد زیادی به گونه نرم‌تن، شرایط محیطی و روش پرورش مربوط است.
مرواریدهای آکویا (Akoya Pearls)
مروارید آکویا همان نوعی است که معمولاً با تصویر کلاسیک یک ریسه مروارید سفید و گرد شناخته می‌شود.
آکویاها نسبت به تاهیتی و ساوت‌سی اندازه کوچک‌تری دارند، اما به دلیل شکل گرد و جلای بسیار تیز و آینه‌مانند شهرت زیادی پیدا کرده‌اند.
رنگ و جلا
رنگ بدنه (Bodycolor) آکویا معمولاً سفید است و ممکن است همراه با اورتون دیده شود.
یکی از اورتون‌های شناخته‌شده آکویا، رز (Rose) یا صورتی است که تون صورتی ملایمی روی سطح مروارید ایجاد می‌کند.
در کنار آکویاهای سفید، نمونه‌های نادرتری با رنگ بدنه آبی نیز وجود دارند. آکویاهای آبی معمولاً تون‌های خاکستری-نقره‌ای همراه با اورتون‌های سرد دارند و ظاهر متفاوتی نسبت به آکویاهای سفید کلاسیک ایجاد می‌کنند.
روش پرورش و تشکیل ناکر
آکویا در صدف آب شور Pinctada fucata (از مجموعه گونه‌ای آکویا) پرورش داده می‌شود و معمولاً دارای هسته مهره‌ای است.
در این روش، یک مهره گرد از جنس پوسته به همراه قطعه‌ای از بافت مانتل وارد نرم‌تن می‌شود. سپس نرم‌تن هسته را با لایه‌های ناکر می‌پوشاند.
هر صدف معمولاً در هر نوبت یک مروارید تولید می‌کند. فرایند پرورش آکویا معمولاً حدود ۱۰ تا ۲۴ ماه طول می‌کشد، هرچند دوره رشد مورد استفاده بسته به شرایط پرورش و هدف تولید متفاوت است.
آکویا در آب‌های خنک‌تر پرورش داده می‌شود و تشکیل نسبتاً آهسته ناکر باعث ایجاد ساختاری ظریف و جلای تیز و آینه‌مانند آن می‌شود.
اندازه
مرواریدهای آکویا معمولاً حدود ۶ تا ۹ میلی‌متر هستند. اندازه‌های بالاتر از ۹ میلی‌متر کمیاب‌تر می‌شوند.
اندازه نسبتاً کوچک، در کنار شکل گرد و یکنواخت، یکی از دلایلی است که آکویا برای ریسه های کلاسیک مروارید محبوب است.
هاناداما؛ آکویاهای با کیفیت استثنایی
هاناداما (Hanadama) یک اصطلاح تجاری تاریخی ژاپنی برای توصیف آکویاهای پرورشی با کیفیت بالا است.
بر اساس معیارهای مورد استفاده GIA، آکویاهایی که واجد شرایط این عنوان باشند باید ویژگی‌هایی مانند موارد زیر داشته باشند:
- شکل گرد تا تقریباً گرد
- رنگ بدنه سفید، با یا بدون اورتون
- جلای عالی
- ضخامت و کیفیت ناکر در سطح عالی تا بسیار خوب
- تطابق مناسب در جفت‌ها و رشته‌ها
- سطح تمیز تا دارای لکه‌های جزئی
در صورت برآورده شدن معیارهای لازم، ممکن است عبارت Hanadama در گزارش طبقه‌بندی مروارید GIA درج شود.
محل پرورش آکویا
آکویا عمدتاً در ژاپن، ویتنام و چین پرورش داده می‌شود. ژاپن از نظر تاریخی به‌عنوان خاستگاه پرورش مدرن مروارید شناخته می‌شود.
نکته مهم این است که در سال‌های اخیر بعضی مرواریدهای آب شیرین با عنوان «Freshwater Akoya» عرضه شده‌اند، در حالی که از نظر گوهرشناسی آکویا نیستند. استفاده از این نام می‌تواند برای خریدار گمراه‌کننده باشد.
مرواریدهای تاهیتی (Tahitian Pearls)
مرواریدهای تاهیتی به دلیل رنگ‌های تیره و اورتون‌های متنوع شهرت دارند.
این مرواریدها اغلب «مروارید سیاه» نامیده می‌شوند، اما رنگ بدنه آنها الزاماً سیاه نیست و می‌تواند از خاکستری و نقره‌ای تا قهوه‌ای متغیر باشد.
تاهیتی‌ها معمولاً بزرگ‌تر از آکویا هستند و با میانگین اندازه حدود ۸ تا ۱۴ میلی‌متر، ظاهری چشمگیر و متفاوت ایجاد می‌کنند.
رنگ، جلا و اورتون
رنگ‌های رایج مروارید تاهیتی شامل موارد زیر است:
- خاکستری زغالی
- نقره‌ای
- سبز
- قهوه‌ای
نمونه‌های باکیفیت می‌توانند اورتون‌های قوی به رنگ سبز، آبی، بنفش، صورتی یا برنزی داشته باشند.
سه نام تجاری رایج برای توصیف برخی از این جلوه‌های رنگی عبارت‌اند از:
- Cherry: اورتون صورتی تا سرخابی
- Peacock: ترکیبی از رنگ بدنه سبز تا سبز-خاکستری با اورتون‌های صورتی یا بنفش
- Aubergine: اورتون بنفش تیره
تاهیتی‌های باکیفیت می‌توانند جلایی از روشن تا ساتنی داشته باشند و در نمونه‌های مرغوب، بازتاب نور عمق و درخشش قابل‌توجهی ایجاد می‌کند.
روش پرورش
مرواریدهای تاهیتی دارای هسته مهره‌ای هستند و در صدف آب شور Pinctada margaritifera که به «صدف لب‌سیاه» نیز معروف است، پرورش داده می‌شوند.
هر صدف معمولاً در هر دوره یک مروارید تولید می‌کند و فرایند پرورش حدود ۱۸ تا ۲۴ ماه طول می‌کشد.
رنگ تیره بخش داخلی پوسته این صدف نیز در ایجاد رنگ بدنه طبیعی مروارید نقش دارد.
اندازه
اندازه معمول مرواریدهای تاهیتی حدود ۸ تا ۱۴ میلی‌متر است. اندازه‌های بالاتر از ۱۴ میلی‌متر کمتر دیده می‌شوند.
مرواریدهای بزرگ‌تر به زمان رشد بیشتری نیاز دارند و عرضه محدودتری دارند. همچنین هرچه مروارید مدت بیشتری رشد کند، احتمال ایجاد بی‌نظمی‌های جزئی در شکل یا سطح آن بیشتر می‌شود.
به همین دلیل، تاهیتی‌های بزرگ، گرد و دارای سطح صاف، نمونه‌های نسبتاً کمیابی هستند.
محل پرورش
تاهیتی عمدتاً در پلی‌نزی فرانسه، به‌ویژه اطراف تاهیتی و جزایر پیرامون آن، پرورش داده می‌شود.
آب‌های گرم تالاب‌ها و شرایط پرورش این منطقه در ایجاد رنگ‌ها و ویژگی‌های سطحی متمایز مرواریدهای تاهیتی نقش دارند.
مرواریدهای ساوت‌سی (South Sea Pearls)
مرواریدهای ساوت‌سی (South Sea) از بزرگ‌ترین انواع مرواریدهای پرورشی هستند و به دلیل اندازه چشمگیر و جلای نرم و ساتنی خود شناخته می‌شوند.
رنگ بدنه طبیعی آنها عمدتاً در طیف سفید، نقره‌ای و طلایی قرار دارد.
رنگ و جلا
ساوت‌سی‌ها معمولاً در دو گروه رنگی اصلی دیده می‌شوند:
- سفید یا نقره‌ای: از سفید روشن تا تون‌های نقره‌ای
- طلایی: از شامپاینی کم‌رنگ تا طلایی عمیق
جلای ساوت‌سی معمولاً برخلاف جلای تیز آکویا، حالت نرم و ساتنی دارد.
این ویژگی تا حد زیادی به ضخامت زیاد ناکر مربوط است. لایه‌های ضخیم ناکر باعث می‌شوند نور به‌صورت نرم‌تری در سطح مروارید پخش شود و جلوه‌ای عمیق و درخشان ایجاد کند.
اندازه
ساوت‌سی‌ها بزرگ‌ترین گروه در میان چهار نوع اصلی مروارید پرورشی هستند.
اندازه معمول آنها حدود ۸ تا ۱۸ میلی‌متر است، هرچند نمونه‌های بزرگ‌تر نیز وجود دارند.
دوره رشد ساوت‌سی معمولاً طولانی‌تر است و اغلب حدود ۲ تا ۴ سال زمان می‌برد. هر صدف نیز معمولاً در هر دوره یک مروارید تولید می‌کند؛ بنابراین مرواریدهای بزرگ‌تر عرضه محدودتری دارند.
روش پرورش
مرواریدهای ساوت‌سی در صدف Pinctada maxima پرورش داده می‌شوند؛ یکی از بزرگ‌ترین صدف‌های مرواریدساز جهان.
دو فرم رنگی اصلی این صدف عبارت‌اند از:
- فرم لب‌نقره‌ای (silver-lipped): تولیدکننده مرواریدهای سفید و نقره‌ای
- فرم لب‌طلایی (gold-lipped): تولیدکننده مرواریدهای طلایی
اندازه بزرگ این صدف امکان تشکیل مرواریدهای بزرگ با لایه‌های ضخیم ناکر را فراهم می‌کند.
محل پرورش
مراکز اصلی پرورش ساوت‌سی شامل استرالیا، اندونزی و فیلیپین هستند.
آب‌های گرم و غنی از مواد مغذی این مناطق شرایط مناسبی برای رشد Pinctada maxima فراهم می‌کنند.
مقایسه انواع اصلی مروارید
| ویژگی | آب شیرین | آکویا | تاهیتی | ساوت‌سی |
|---|---|---|---|---|
| اندازه معمول | ۶ تا ۱۶+ میلی‌متر | ۶ تا ۹+ میلی‌متر | ۸ تا ۱۴ میلی‌متر | ۸ تا ۱۸ میلی‌متر |
| رنگ بدنه | سفید، صورتی، هلویی، یاسی | سفید تا کرم | خاکستری، سبز، قهوه‌ای | سفید، نقره‌ای، طلایی |
| اورتون | صورتی، سبز و… | صورتی، سبز و… | صورتی، سبز، بنفش و… | صورتی، سبز و… |
| جلا | نرم تا زیاد | زیاد و آینه‌مانند | ساتنی تا زیاد | نرم و ساتنی |
| منطقه اصلی پرورش | چین | ژاپن، ویتنام، چین | پلی‌نزی فرانسه | استرالیا، اندونزی، فیلیپین |
| ویژگی شاخص | تنوع رنگ و اندازه | شکل گرد و جلای تیز | رنگ‌های تیره و اورتون‌های متنوع | اندازه بزرگ و رنگ سفید تا طلایی |
تفاوت مروارید طبیعی و پرورشی
مرواریدهای طبیعی بسیار کمیاب هستند. در طبیعت، زمانی که یک عامل خارجی مانند قطعه‌ای از پوسته یا یک انگل وارد بدن نرم‌تن می‌شود، نرم‌تن برای محافظت از خود شروع به ترشح لایه‌های ناکر در اطراف آن می‌کند. این فرایند به‌تدریج می‌تواند به تشکیل یک مروارید طبیعی منجر شود.
این اتفاق در طبیعت بسیار نادر است و بیشتر مرواریدهای طبیعی اندازه کوچک و شکل نامنظم دارند.
به دلیل همین کمیابی، مرواریدهای طبیعی در گذشته از ارزشمندترین گوهرهای جهان بودند و اغلب در اختیار خاندان‌های سلطنتی و افراد بسیار ثروتمند قرار داشتند.
یکی از داستان‌های مشهور درباره ارزش مرواریدهای طبیعی به سال ۱۹۱۷ مربوط می‌شود. گفته می‌شود پیر کارتیه یک ریسه دوتایی مروارید طبیعی را با یک عمارت در خیابان پنجم نیویورک معاوضه کرد؛ ساختمانی که بعدها به دفتر مرکزی و فروشگاه اصلی جواهرات کارتیه تبدیل شد.
در اوایل قرن بیستم، با توسعه روش‌های تولید مروارید پرورشی گرد توسط کُکیچی میکیموتو، مروارید به‌تدریج برای گروه بسیار گسترده‌تری از مردم در دسترس قرار گرفت.
در مرواریدهای پرورشی، پرورش‌دهنده با وارد کردن یک مهره یا قطعه‌ای از بافت مانتل به نرم‌تن، تشکیل مروارید را آغاز می‌کند. نرم‌تن سپس هسته را با لایه‌های ناکر می‌پوشاند؛ فرایندی که از نظر زیستی همان سازوکاری است که در تشکیل مروارید طبیعی رخ می‌دهد.
امروزه بخش عمده مرواریدهای موجود در بازار پرورشی هستند، مگر اینکه به‌طور مشخص به‌عنوان مروارید طبیعی معرفی شده باشند.
تفاوت مرواریدهای آب شیرین و آب شور در یک نگاه
چهار نوع اصلی مروارید پرورشی یعنی آب شیرین، آکویا، تاهیتی و ساوت‌سی، به دلیل تفاوت در گونه نرم‌تن، محیط پرورش و روش تشکیل، ویژگی‌های متفاوتی دارند.
مرواریدهای آب شیرین تنوع زیادی در شکل، اندازه و رنگ دارند و معمولاً در مقایسه با انواع آب شور، گزینه‌های متنوع‌تری با قیمت مناسب‌تر ارائه می‌کنند.
مرواریدهای آکویا بیشتر به خاطر شکل گرد، اندازه نسبتاً کوچک و جلای سفید و آینه‌مانندشان شناخته می‌شوند.
مرواریدهای تاهیتی با رنگ‌های تیره طبیعی و اورتون‌های متنوع، به‌خصوص سبز و پیکاک، ظاهری کاملاً متفاوت دارند.
مرواریدهای ساوت‌سی نیز به دلیل اندازه بزرگ، ناکر ضخیم، جلای نرم و ساتنی و رنگ‌هایی از سفید و نقره‌ای تا طلایی شناخته می‌شوند.
بنابراین هنگام مقایسه مرواریدها، تنها رنگ یا اندازه را در نظر نگیرید. نوع مروارید، روش تشکیل، کیفیت ناکر، جلا، ویژگی‌های سطح، شکل و میزان تطابق همگی در شناخت و ارزیابی آن اهمیت دارند.
منابع:
نویسنده مقاله اصلی: Phoebe Shang، نویسنده ارشد GIA و دارای مدرک Graduate Gemologist.
gia.edu : gia-news-research/differences-between-pearl-types
