سنگهای قیمتی
سنگ لابرادوریت چیست؟ تشخیص، انواع و خواص لابرادوریت
واژه لابرادوریت (Labradorite) برگرفته از نام شبه‌جزیره لابرادور (Labrador) در شرق کانادا است؛ جایی که این سنگ نخستین بار در آن شناسایی شد. جزیره پل (Paul’s Island) نزدیک شهرک نین (Nain) در لابرادور، محل تیپ (Type Locality) این گوهر به شمار می‌آید. مبلغان مذهبی موراویایی در حدود سال 1770 این سنگ را در آنجا شناسایی کردند، هرچند اینوئیت‌های بومی پیش‌تر با آن آشنا بودند.
از نظر کانی‌شناسی، لابرادوریت عضوی از سری پلاژیوکلاز (Plagioclase) در گروه فلدسپار است و 50 تا 70 درصد مولکولی ترکیب آن را آنورتیت (Anorthite) تشکیل می‌دهد. سختی آن در مقیاس موس 6 تا 6.5 است. جلای لابرادوریت شیشه‌ای است، در دو جهت رخ دارد و در برابر ضربه و فشار آسیب‌پذیر است.
لابرادوریت می‌تواند پدیده لابرادورسنس (Labradorescence) را نشان دهد؛ جلوه‌ای با ظاهر فلزی‌مانند که معمولاً با درخشش آبی و سبز دیده می‌شود. در بازار، نمونه‌هایی که طیف رنگی کامل‌تری دارند معمولاً خواهان بیشتری دارند.
مشخصات سنگ لابرادوریت
در جدول زیر مشخصات سنگ لابرادوریت آورده شده است:
| جدول خصوصیات سنگ لابرادوریت | |
|---|---|
| ترکیب شیمیایی | (Ca,Na)(Al,Si)4O8 (آلومینوسیلیکات سدیم و کلسیم) |
| سیستم کریستالی | تری‌کلینیک (Triclinic)؛ بلورهای پهن و منشوری |
| رنگ | بدنه: بی‌رنگ، زرد، خاکستری، قهوه‌ای، مایل به سبز، آبی و سیاه؛ نمونه‌های دارای لابرادورسنس جلوه‌های آبی، سبز، زرد، نارنجی و بنفش نشان می‌دهند |
| رنگ خاکه | سفید |
| شفافیت | شفاف تا کدر |
| رخ | دو جهت، تقریباً عمود بر هم؛ در یک جهت کامل و در جهت دیگر کمی ضعیف‌تر |
| شکستگی | ناصاف تا صدفی؛ شکننده |
| جلا | شیشه‌ای؛ روی سطوح رخ تا مرواریدی |
| ضریب شکست نور | 1.559 تا 1.570 |
| شکست دوگانه | 0.008 تا 0.010 |
| سختی موس | 6 تا 6.5 |
| وزن مخصوص | 2.68 تا 2.72 |
| فلورسانس | معمولاً بی‌اثر تا ضعیف |
پدیده لابرادورسنس در سنگ لابرادوریت به چه علت است؟
لابرادورسنس به ساختار درونی لابرادوریت مربوط می‌شود. هنگام تشکیل پلاژیوکلاز در اعماق زمین، اگر سنگ میزبان بسیار آهسته سرد شود، یون‌های کلسیم، سدیم، سیلیسیم و آلومینیوم فرصت جابه‌جایی پیدا می‌کنند. در نتیجه، لایه‌های بسیار نازکی با ترکیب‌های متفاوت (یکی غنی‌تر از سدیم و دیگری غنی‌تر از کلسیم) از هم جدا می‌شوند. این فرایند برون‌حل‌شدگی (Exsolution) نام دارد و در محدوده‌ای از ترکیب پلاژیوکلاز رخ می‌دهد که شکاف امتزاج‌پذیری بوگیلد (Bøggild Miscibility Gap) خوانده می‌شود. تداخل نور با این لایه‌ها، لابرادورسنس را ایجاد می‌کند.
بر پایه پژوهش‌ها، این جلوه زمانی دیده می‌شود که فاصله بین لایه‌ها حدود 128 تا 252 نانومتر باشد. با تغییر زاویه دید، رنگ و شدت آن هم تغییر می‌کند.
برون‌حل‌شدگی لایه‌ای فقط در پلاژیوکلازهایی با ترکیب مناسب و در شرایط سردشدن بسیار کند رخ می‌دهد؛ به همین دلیل همه لابرادوریت‌ها لابرادورسنس ندارند. لابرادوریت شناخته‌شده‌ترین پلاژیوکلازی است که لابرادورسنس قوی نشان می‌دهد، هرچند برخی منابع این پدیده را در بایتونیت (Bytownite) نیز گزارش کرده‌اند. دوقلویی (Twinning) هم در لابرادوریت رایج است، اما منشأ لابرادورسنس همان ساختار لایه‌ای حاصل از برون‌حل‌شدگی است.
تشخیص سنگ لابرادوریت اصل
بدون دیدن پدیده انعکاسی نور و رنگ لابرادورسنسی، تشخیص لابرادوریت‌های طبیعی که این بازی رنگ را ندارند دشوار است و به آزمایش‌هایی مانند آنالیز با پرتو ایکس، تجزیه شیمیایی، آزمون‌های نوری یا اندازه‌گیری وزن مخصوص نیاز دارد. امروزه بدل‌هایی از شیشه یا مواد پلیمری هم برای تقلید از لابرادوریت تولید می‌شود.
گاهی نمونه‌های رنگ‌شده و بهسازی‌شده نیز به‌جای لابرادوریت اصل و طبیعی فروخته می‌شوند. یکی از نشانه‌های تشخیص آن‌ها، تجمع بیش از حد یک رنگ در رگه‌ها و پخش‌شدن آن روی رنگ زیرین (مثلاً سبز) است. لابرادوریت معمولاً بهسازی نمی‌شود و بهسازی پذیرفته‌شده‌ای برای آن شناخته نشده است؛ نمونه‌های رنگ‌شده هم معمولاً ظاهری غیرطبیعی و بی‌روح دارند.
نمونه‌های قرمز و سبزی هم در بازار دیده شده‌اند که با نفوذدادن مس (Copper Diffusion) به فلدسپار کم‌رنگ تولید شده‌اند؛ این نمونه‌ها با نام آندزین (Andesine) و با ادعای منشأ تبت یا کنگو عرضه شدند. تفکیک آن‌ها از سان‌استون طبیعی اورگن ممکن است به بررسی‌های تخصصی آزمایشگاهی نیاز داشته باشد.
قیمت سنگ لابرادوریت
لابرادوریت جزو سنگهای نیمه‌قیمتی و ارزان‌قیمت به شمار می‌آید. اگر منابع آن اندک بود، شاید با توجه به زیبایی‌اش گوهری بسیار گران‌بها می‌شد.
قیمت لابرادوریت معمولاً گرمی محاسبه می‌شود. در زمان نگارش این مقاله، هر گرم از آن در ایران معمولاً 20 هزار تومان بود و نگین‌های کابوشن بسیار باکیفیت آن تا 50 هزار تومان هم فروخته می‌شد. این ارقام با نوسان بازار تغییر می‌کنند.
معادن سنگ لابرادوریت
لابرادوریت در سنگهای آذرین مافیک مانند بازالت، گابرو و نوریت و همچنین در آنورتوزیت یافت می‌شود. این کانی در برخی سنگهای دگرگونی (مانند گنیس و آمفیبولیت) و رسوبی (به‌صورت دانه‌های آواری) هم دیده می‌شود. به همین دلیل لابرادوریت به‌عنوان کانی فراوان است؛ اما همه لابرادوریت‌ها لابرادورسنس ندارند و نمونه‌های گوهری کمتر یافت می‌شوند.
از منابع مهم لابرادوریت می‌توان به کانادا، فنلاند، استرالیا، ماداگاسکار، مکزیک، روسیه و آمریکا اشاره کرد. بخش قابل توجهی از لابرادوریت‌های خاکستری تا سیاه با بازی رنگ لابرادورسنس در روسیه و ماداگاسکار تولید می‌شود.
در ماداگاسکار لابرادوریت بسیار شفافی با جلوه آبی و گاه فلش نارنجی هم یافت می‌شود که با نام «مون استون رنگین‌کمانی» (Rainbow Moonstone) عرضه می‌شود. بر اساس گزارش مجله Gems & Gemology (GIA)، این ماده پلاژیوکلازی از نوع لابرادوریت است و بنابراین مون‌استون واقعی نیست. مقادیر اندکی از نوع شفاف با انعکاس رنگ داخلی نیز در هند استخراج می‌شود.
اسپکترولیت (Spectrolite)
یکی از بهترین جلوه‌های لابرادورسنس در ذخایر محدودی در ناحیه ایلاما (Ylämaa) در جنوب‌شرقی فنلاند دیده می‌شود. نمونه‌های این ذخایر با نام تجاری «اسپکترولیت (Spectrolite)» شناخته می‌شوند. نام اسپکترولیت را معمولاً به آرنه لایتاکاری (Aarne Laitakari)، زمین‌شناس فنلاندی و مدیر سازمان زمین‌شناسی فنلاند، نسبت می‌دهند.
اسپکترولیت در مقایسه با لابرادوریت مناطقی مانند کانادا و ماداگاسکار، که بیشتر تن‌های آبی، خاکستری و سبز دارد، طیف رنگی گسترده‌تری نشان می‌دهد. گاهی این نام برای نمونه‌های پررنگ‌ودرخشان سایر مناطق، از جمله ماداگاسکار، نیز به‌اشتباه به کار می‌رود.
سان‌استون اورگن (Oregon Sunstone)
چند معدن در ایالت اورگن آمریکا لابرادوریت‌هایی با رنگ‌های زرد، نارنجی، صورتی، قرمز و سبز، و در موارد بسیار نادر آبی‌سبز، تولید می‌کنند؛ نمونه‌های شفاف و بدون بازی رنگ هم در آن‌ها یافت می‌شود. این نمونه‌ها برای تراش فست بسیار مناسب‌اند.
برخی از این سنگ‌ها صفحات بسیار ریز مس طبیعی دارند. اگر این ذرات به‌صورت منظم و هم‌جهت در سنگ قرار گرفته باشند، بازتاب نور از آن‌ها پدیده آونتورسنس (Aventurescence) را ایجاد می‌کند. این نمونه‌ها با نام تجاری سان‌استون اورگن (Oregon Sunstone) شناخته می‌شوند و نزد کلکسیونرها طرفداران بسیاری دارند. سان‌استون اورگن از سال 1987 گوهر رسمی ایالت اورگن است.
نحوه تراش سنگ لابرادوریت
لابرادوریت سنگی زیبا است که اغلب برای آویز، دستبند و گاهی انگشتر استفاده می‌شود و معمولاً به‌صورت کابوشن تراشیده می‌شود. بهترین جلوه بازی رنگ زمانی دیده می‌شود که تراش موازی لایه‌های درونی سنگ باشد؛ همان لایه‌هایی که لابرادورسنس را ایجاد می‌کنند. اگر سنگ در جهت دیگری تراشیده شود، هنگام نگاه از بالا شیب‌دار به نظر می‌رسد و لابرادورسنس از مرکز سنگ خارج و نامتعادل می‌شود. این سنگ شکنندگی بالایی دارد و تراش آن به دقت زیادی نیاز دارد.
نوع بی‌رنگ و قهوه‌ای متمایل به زرد لابرادوریت که شفاف است، معمولاً تراش فست (صفحه‌دار) می‌خورد. لابرادوریت با تراش مهره‌ای در گردنبند و همچنین در سنجاق سینه، انگشتر و وسایل تزئینی دیگر استفاده می‌شود. این سنگ در ساخت اشیای حجمی مانند مجسمه و گلدان نیز کاربرد دارد.
آنورتوزیت، سنگی که لابرادوریت در آن فراوان است، پس از پولیش در معماری هم به کار می‌رود. در صنعت سنگ ساختمانی، این سنگ‌ها را با نام‌های تجاری «گرانیت لابرادوریتی» یا «گرانیت آبی» عرضه می‌کنند، هرچند از نظر سنگ‌شناسی گرانیت نیستند.
خواص لابرادوریت در باورهای سنتی و عامیانه
در گذشته گفته می‌شد این سنگ برای حمل‌کننده‌اش خوش‌شانسی می‌آورد. اینوئیت‌ها (Inuit)، از مردم بومی شمال آمریکای شمالی، لابرادورسنس را به شفق قطبی نسبت می‌دادند. بر اساس یکی از افسانه‌هایشان، بخشی از شفق قطبی شمالی از آسمان به زمین افتاد و در سنگ‌ها اسیر شد؛ لابرادوریت همان نور اسیرشده است.
در باورهای عامیانه و در میان معتقدان به سنگ‌درمانی نیز لابرادوریت «سنگ جادو» شمرده می‌شود و می‌گویند توانایی‌های ذهنی و شهودی حمل‌کننده یا استفاده‌کننده از آن را بیدار می‌کند. همچنین آن را برای همه چاکراها مناسب می‌دانند و باور دارند می‌تواند به آشکار شدن الگوهای باوری نیمه‌هوشیار یا ناهوشیار کمک کند؛ الگوهایی که به اعتقاد آن‌ها سطوح احساسی ناخوشایند را تغذیه می‌کنند.
این باورها جنبه فرهنگی و معنوی دارند و پشتوانه علمی ندارند.
درود
تشکر از مطلبی که راجع به سنگ لابرادوریت نقل کردید سپاسگزارم
درود و خسته نباشید خدمت شما که این مطلب رو آماده کردید و گذاشتید. سوالی داشتم، میخوام سنگ لابرادوریت بخرم ولی نمیدونم طبیعی اصلیش چجوری است چون یک جا دیدم حالت بی رنگ داشت مثل خاکستری یا یک همچین چیزی. میشه لطفا راهنماییم کنید
بهترین کار اینه تصاویر لابرادوریت های طبیعی رو بیشتر ببینید. براحتی از ظاهرش مشخصه . بی رنگ خاکستری رنگ بدنه اش هست ولی تلالو های رنگی اش هست که به اون جون میده.
سلام وقتتون بخیر. مطالبتون عالی بود خیلی دنبال مقاله و اطلاعات در مورد سنگ ها بودم. اجازه هست به اشتراک بگذارم مطالبتوم رو
مطالب با دقت و جالب بودن تشکر
درود تشکر از لطف شما.
اشتراک گذاری با لینک مطلب منبع مشکلی نداره.
ایناهمون شجر نیستن که عکس درخت وطبیعت داخلشون هست
یه موضوع دیگه اینکه دخترخالم موقع مدیتیشن حالی بهش دست میده که باید همه کسانیکه بهش بدی کردن را ببخشه.چون خیلیا درحقش نامردی کردن ومدرسه خصوصیشو ازدستش درآوردن. واونم ازته دل میبخشه. بخدا همون موقع یه سنگ زرد رنگ که وسط سوراخ شده میافته تودامنش وبه دستش میخوره. وچون تواون حال بوده نمیخواست نیمه رها کنه میمونه وبعدازاتمام مدیتیشن میبینه یه سنگ زردرنگه. همه جای خونه روگشتیم که مثلا سقف سوراخی نداشته باشه ویاقبلا توخونه نبوده باشه.وحتی واسه امتحان سنگ بودنش گذاشتیم روآتیش. الان نمیدونیم این سنگ چیه. آیا هدیه کائنات هستش؟یا خواص بی نظیری داره.اگه اطلاعاتی دارین راهنمایی کنین
سلام باید سنگ رو در دست بگیره و اسمی رو صدا بزنه ولی شبها زیر سرش بزاره بخوابه بخور خوش بو هم روشن کنه در خواب بهش الهام میشه🙏🙏🙏
سلام
در شمال ايران هم سنگ هاي قيمتي وجود دارد؟
و اگه وجود دارن چه نوع سنگي هستن ؟
سنگ قیمتی خیر، نیمه قیمتی پیدا میشه