گوهر شناسی و سنگ شناسی

جدول سختی سنگ های قیمتی بر مقیاس موس و چگونگی تعیین درجه سختی کانی ها

سختی سنگ موسسختی سنگ ها یکی از مهمترین ویژگی های آنهاست که متداول ترین روش تعیین آنها سختی موس بوده که بر اساس سختی کانی ها بر روی یکدیگر و بصورت کیفی و بدون یکا سنجیده می شود. در این مقاله جدول سختی سنگها را بر اساس مقیاس موس برای شما تهیه کرده ایم.

سختی سنگ چیست و مقیاس موس بر چه اساسی است؟

یکی از روشهایی که می توانیم کانی را شناسایی کنیم سختی آن است. تعیین سختی سنگ توسط یک معدن شناس اتریشی بنام فردریش موس (Fredrich Mohs 1773 – 1839) پایه گذاری شد که امروزه بسیار متداول است. بنابر نظریه موس، کانی ها می توانند دارای 10 درجه سختی باشند.

جدول سختی سنگها

درواقع این روش بیان می کند که کدام سنگ، سنگ دیگر را خراش می دهد و چه مقاومتی در برابر جسم نوک تیز دارد. وی ده سنگ طبیعی را انتخاب کرد و پس از بررسی جدول خود را تشکیل داد. همانطور که مشاهده می کنید در طبقه بندی سختی موس تالک نرم ترین کانی با سختی 1 و الماس سخت ترین کانی با سختی 10 است.

در این ویدئو معنی و مفهوم تعیین سختی کانی ها را در جدول سختی سنگها بر مقیاس موس می آموزیم:

(ویدئو در یوتیوب با زیرنویس فارسی است لطفا با وی پی ان وارد شوید)

روزیوال نیز دانشمند دیگری بود که سختی سنگها را در آب اندازه گیری نمود که به روش مطلق معروف است. در تصویر بالا نسبت مقایسه سنگها بر اساس سختی مطلق نیز بیان شده که در آن توپاز دو برابر کوارتز سخت تر و یا 200 برابر تالک می باشد.

جدول سختی سنگها و کانی ها بر اساس مقیاس موس

 نام سنگدرجه سختی سنگ
الماس (Diamond)10
یاقوت سرخ (Ruby)9
یاقوت کبود (Sapphire)9
الکساندریت (Alexandrite)8.5
کریزوبریل (Chrysoberyl)8.5
کریزوبریل وانادیوم (Vanadium Chrysoberyl)8.5
تافئیت (Taaffeite)8.5 – 8
اسپینل (Spinel)8
توپاز (Topaz)8
پزوتایت (Pezzottaite)8
زمرد (Emerald)8 – 7.5
انستاتیت (Enstatite)8 – 7.5
آکوامارین (Aquamarine)8 – 7.5
مورگانیت (Morganite)8 – 7.5
گوشنیت (Goshnite)8 – 7.5
بریل طلایی (Golden Beryl)8 – 7.5
پینیت (Painite)8 – 7.5
فناکیت (Phenakite)8 – 7.5
بریل قرمز یا بیکسبیت (Bixbite)8 – 7.5
دومورتیریت (Dumortierite)8.5 – 7
آندالوزیت (Andalusite)7.5
اوکلاز (Euclase)7.5
گرندیدیریت (Grandidierite)7.5
همبرگیت (Hambergite)7.5
گارنت (Garnet)7.5 – 7
دنبوریت (Danburite)7.5 – 7
آیولیت (Iolite)7.5 – 7
تورمالین (Tourmaline)7.5 – 7
آمیتیست (Amethyst)7
آونتورین (Aventurine)7
آمیترین (Ametrine)7
سیترین (Citrine)7
کالسدون سیلیکای جواهری (Gem Silica)7
کورنروپین (Kornerupine)7
سنگ کریستال کوارتز (Crystal Quartz)7
رز کوارتز (Rose Quartz)7
کوارتز دودی (Smoky Quartz)7
ژرمژوئیت (Jeremejevite)7.5 – 6.5
سیلیمانیت (Sillimanite)7.5 – 6.5
زیرکن (Zircon)7.5 – 6.5
عقیق (Agate)7 – 6.5
آکسینیت (Axinite)7 – 6.5
سنگ خون (Bloodstone)7 – 6.5
کارنلین (Carnelian)7 – 6.5
چشم ببر (Tiger’s eye)7 – 6.5
کلسدونی (Chalcedony)7 – 6.5
کلسدونی سبز (Chrome Chalcedony)7 – 6.5
کریزوپراز (Chrysoprase)7 – 6.5
گارنت دمانتوئید (Demantoid Garnet)7 – 6.5
دیاسپور (Diaspore)7 – 6.5
هیدنیت (Hiddenite)7 – 6.5
یشم جادئیت (Jadeite)7 – 6.5
جاسپر (Jasper)7 – 6.5
کونزیت (Kunzite)7 – 6.5
اونیکس (Onyx)7 – 6.5
پریدوت یا زبرجد (Peridot)7 – 6.5
سرندیبیت (Serendibite)7 – 6.5
سینهالیت (Sinhalite)7 – 6.5
اسپودمن (Spodumene)7 – 6.5
تانزانیت (Tanzanite)7 – 6.5
لابرادوریت (Labradorite)7 – 6.5
ایدوکراز (Idocrase-Vesuvianite)6.5
کاسیتریت (Cassiterite)7 – 6
اپیدوت (Epidote)7 – 6
یشم البایت (Maw sit sit)7 – 6
اوناکیت (Unakite)7 – 6
آمازونیت (Amazonite)6.5 – 6
آندزین (Andesine)6.5 – 6
اولیگوکلاز (Oligoclase)6.5 – 6
بنیتوئیت (Benitoite)6.5 – 6
مون استون (Moonstone)6.5 – 6
نفریت (Nephrite)6.5 – 6
ارتوکلاز (Orthoclase)6.5 – 6
پتالیت (Petalite)6.5 – 6
پرهنیت (Prehnite)6.5 – 6
شیلیت (Scheelite)6.5 – 6
سوژیلیت (Sugilite)6.5 – 6
سنگ خورشید (Sunstone)6.5 – 6
زئوسیت (Zoisite)6.5 – 6
آمبلیگوینت (Amblygonite)6
کلینوهومیت (Clinohumite)6
هماتیت (Hematite)6.5 – 5.5
اوپال (Opal)6.5 – 5.5
رودونیت (Rhodonite)6.5 – 5.5
اکتینولیت (Actinolite)6 – 5.5
هکمنیت (Hackmanite)6 – 5.5
هوینیت (Hauynite)6 – 5.5
اسکاپولیت (Scapolite)6 – 5.5
سودالیت (Sodalite)6 – 5.5
مولداویت (Moldavite)5.5
دیوپسید (Diopside)6 – 5
پودرتیت (Poudretteite)6 – 5
فیروزه (Turquoise)6 – 5
سنگ برزیل (Brazilianite)5.5
داتولیت (Datolite)5.5 – 5
لاجورد (Lapis lazuli)5.5 – 5
یودالیت (Eudialyte)5.5 – 5
اوبسیدین (Obsidian)5.5 – 5
اسفن یا تیتانیت (Sphene (Titanite5.5 – 5
آپاتیت (Apatite)5
دیوپتاز (Dioptase)5
همی مورفیت (Hemimorphite)5
اسمیت زونیت (Smithsonite)5
چاروئیت (Charoite)5 – 4.5
گاسپیت (Gaspeite)5 – 4.5
لاریمار (Larimar)5 – 4.5
کیانیت (Kianite)7 – 4
بستناسیت (Bastnasite)4.5
واریسیت (Variscite)4.5 – 3.5
کارلتونیت (Carletonite)4.5 – 4
آمولیت (Ammolite)4
فلوریت (Flourite)4
رودوکروزیت (Rhodochrosite)4
ویلیامزیت (Williamsite)4
آراگونیت (Aragonite)4 – 3.5
آزوریت (Azurite)4 – 3.5
کوپریت (Cuprite)4 – 3.5
مالاکیت (Malachite)4 – 3.5
اسفالریت (Sphalerite)4 – 3.5
سنگ مرجان (Coral)4 – 3
باریت (Barite)3.5 – 3
سلستین (Celestine)3.5 – 3
سروزیت (Cerussite)3.5 – 3
هولیت (Howlite)3.5 – 3
کلسیت (Calcite)3
مروارید (Pearl)4.5 – 2.5
شبق (Jet)4 – 2.5
لپیدولیت (Lepidolite)3 – 2.5
کریزوکولا (Chrysocolla)4 – 2
کهربا (Amber)2.5 – 2
سینابار (Cinnabar)2.5 – 2
الکزیت (Ulexite)2.5 – 2

چه ابزاری برای تعیین سختی سنگ وجود دارد؟

دستگاه Diamond SelectorZبرای سهولت کار وسیله ای بنام قلم سختی سنج وجود دارد که بوسیله هر کدام از این قلم ها یک درجه از سختی اندازه گیری میشود. برخی از کانی ها دارای سختی دوگانه ای هستند. مثلا سنگ کیانیت در یک محور دارای سختی 4 – 5 است اما در محورهای دیگری داری سختی 6 تا 7 است. دلیل این امر قرار گرفتن مولکول های این بلور است.

امروزه از ابزاری مانند سختی سنج حرارتی Diamond selector II در برخی زا جواهر فروش ها جهت تعیین سختی الماس استفاده می شود. این دستگاه که نوع ژاپنی آن باکیفیت است و قیمتی زیر 500 هزار تومان دارد فقط مخصوص الماس است و برای یاقوت تقریبی به ما کمک می کند که البته استاندارد نیست و در حین کار باید به کالیبره بودن دستگاه و نحوه استفاده از آن نیز بسیار توجه کرد.

دستگاه تست سختی سنگ

متاسفانه برخی سودجویان برای تشخیص سنگهایی مانند توپاز، تورمالین یا یاقوت از آن استفاده و یا آن را مرجع قرار می دهند. باید توجه کنید که این دستگاه سختی سنج سنگ فقط برای الماس و بر اساس انتقال حرارت الماس ساخته شده است! همچنین شاید الماس یا یاقوتی سنتتیک و آزمایشگاهی باشد که در این صورت ارزش آن بسیار پایین تر است و سختی دلیلی بر اصل بودن سنگ نیست!

در ویدئو زیر سختی سنگ فیروزه را با ابزار قلم سختی سنج تعیین می کنیم:

توجه داشته باشید که بهترین و مطمئن ترین راه برای تعیین سختی سنگ مراجعه به آزمایشگاه معتبر گوهرشناسی است.

کدام سنگها از نظر درجه سختی با ارزشند؟

سنگهای با ارزشسنگهایی مانند یاقوت، توپاز، زمرد یا الماس که معمولا سختی بالاتر از 8 دارند سنگهای جواهری بوده و آنهایی که مانند عقیق یا کوارتز بالاتر از سختی 6 هستند سنگ سخت محسوب می شوند.

سختی سنگ ها کاربرد صنعتی زیادی دارد. آزمایشهای فراوانی بر روی سنگها و بلورها انجام شده است. بعنوان مثال از یاقوت مصنوعی به علت دوام بالای خود در ساخت آجرهای نسوز کوره ها یا ساچمه بلبرینگ های خاصی استفاده شده است.

نوشته های مشابه

‫45 نظرها

  1. درود و سپاس از اطلاعات مفید شما .ایا با پوساب با شماره های مختلف میشود تا حدودی سختی سنگ را مشخص کرد سپاسگزارم

    1. سلام بهترین راه داشتن سکه مسی، فلز، کوارتز و شیشه هست. با این موارد تا حد زیادی میشه برای تخمین سختی کمک گرفت.

  2. سلام آیا سنگ یشم سبز که نور رد نمیکنه رو میشه با عمل آوری یا بهسازی پاکش کرد که نور رو رد کنه

  3. سلام.آیا روی راف سنگ گرانیت امکان دارد دانه هایی چسبیده باشد باجلای روغنی؟تکه سنگی که دارم سبزرنگ هست دررودخانه ای پیدا کردم که اکثر سنگهاش گرانیت هست.سنگ بشکل هرم هست وروی سطحش گلوله های پراکنده که مذاب درسنگ هست وجود داره که با سمباده پوساب زدم جلای روغنی سبزرنگ داره.سختیش در بستر سنگ بالای ۷ هست ودر دانه ها بالاتراست

  4. سلام ممنون از اطلاعات جامع شما
    ی سوال
    نگین سرخی ب رنگ دانه انار دارم البته دوتا وقتی نور ماورا بنفش بهش تابانده میشه روش ی لکه هایی ب رنگ تقریبا زرد دیده میشه .اگه میشه ی توضیح مختصر بدین

  5. سنگهایی که تو کوچه و خیابون (قلوه یا تکّه سنگهای لبه تیز) یا تو طبیعت (مثه رودخونه) یا کوه و جنگل هستن از چه نوعیه؟ من گشتم ولی چیزی پیدا نکردم. اینا علاوه بر اسم و نوعشون درجه سختیشون رو هم ذکر کنید.

    1. سنگهای آذرین مثل گرانیت، سنگ های دگرگونی مثل شیست و از همه مهم تر سنگهای معمول رسوبی مثل شیل، کنگلومرا، sandstone، سنگای آهکی لایم استون کلسیوم کربناتی چیزایی هستن که معمول هستن و سختیشون پایینه و عموما زیر 5 هستن.

      1. ممنون. فقط یه سؤال پیش اومد. با بیشتر این سنگها تا حدّی آشنا هستم یعنی اسماشون رو شنیدم یا تو اینترنت و بیشتر تو صفحات غیر فارسی دیدم منتهی گرانیت رو خیلی جاها جزو سنگهای سخت و بسیار مقاوم معرّفی کرده بودن و مرمر رو چیزی حدود 3.

          1. خب مرمر واقعاً سنگ نرم حساب میشه؟ ضمن اینکه میخواستم منبع یا منابعی برای مطالعه معرّفی کنید سنگهای مختلف رو بطور دقیق درموردشون اطّلاعات داده باشه. بیشتر عکسهای تو اینترنت با عکس واقعی سنگها فرق داره و عموم صفحات فارسی یا حتّی شاید کتابها هم بیشتر اسامی قدیمی رو استفاده میکنن درصورتیکه تو سنگشناسی مدرن برای هر رنگ یا منطقه ای که یک نوع سنگ بخصوص داره اسم متفاوتی میذارن و این کار رو برای کسانیکه دنبال یه سنگ خاصّ میگردن سختتر میکنه که نوعش چیه.

  6. فردریش موس یا موه؟ تو کتاب تاریخچه جواهرات نوشته موه ، تلفظ کدوم درسته؟

    1. Mohz تلفظ میشه که در فارسی برخی مو نوشتن برخی موس و برخی موهس.

  7. سلام سه 3 عدد سنگ دارم که احتیاج به کارشناسی و قیمت گذاری دارد. دنبال خریدارهم میگردم

  8. سلام می تواند طرز کار ونکات مهم کار با دستگاه تستر جواهرات که پست آن مثلث فلزی دارد را برام بفرستید و چراغ های آن چه معنی دارد

    1. درود. دستور العمل هر دستگاه همراهش که میخرین هست و کارباهش هم سادست. در مورد تستر الماس این چراغ ها مقدار سختیش هست که مثلا برای تستر الماس وقتی به آخرش (ده) محدوده سختی الماس رسید صدا میده و رنگش قرمز میشه. همچنین روی سنگ تراشیده شده الماس باید تست کنید.

      1. سلام..یک عدد نگین از جنس الماس اصل دارم باتراش عالی وطرح متفاوت ستاره به وزن۱گرم .این گوهر باارزش اگر روی یک رکاب درحدو ارزش خودش سواربشه میتونیم به عنوان حلقه ی نامزدی ازش استفاده کرد.

  9. سلام دست شما درد نکنه مطالب بسیار کامل وکاربردی هست ایا موسسه شما پیشنهادی برای اموزش کار اموز دارد لطفا جدول زمانبندی وقیمت ها رو به همراه نوع اموزش درسایت اعلام بفرمایید

    1. درود دوست عزیز، ما برنامه ای برای این موضوع نداریم و اگر هر موردی بود در سایت اعلام می گردد.

    1. سلام
      وقت بخیر
      یه کیلیپ دیدم تو اینستا در مورد سنگ سرندیبیت
      کنجکاو شدم بدونم موارد مصرفیش چیه؟؟
      شما اطلاعی دارید؟؟

  10. حدود ۱۰ عدد سنگ دارم که احتیاج به کارشناسی و قیمت گذاری دارم

    1. بهترین خریدار سنگ پادزهر و الماس هستم فقط صاحب سنگ پیام بده
      مهندس حسینی

        1. درود اگه الکساندریت نچرال دارید خریدار واقعی مهندس حسین زاده هستند و بنده نماینده ی استان خراسان رضوی ایشون .

      1. سنگ الماس اسياب ابي دارم اگه واقعا خريداري فيلم و عكساشم هست.يخ و به سرعت اب ميكنه. قطبنما رو ميچرخونه . نصف سنگ اهنربا رو جذب ميكنه و نصف ديگش نه جذب ميكنه نه دفع. روي ياقوت خط مياندازه. و دستگاه تستر هم بزني كل چراغهاش روشن ميشه وبوق ميزنه. قدمتش هم به شرط مال زمان ساساني هست

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن