سنگ آمیتیست چیست ؟ خواص آمیتیست و مشخصات آن

سنگ آمیتیست یکی از زیباترین کانی‌ها به‌دلیل رنگ بنفش خود است. از نظر یونانیان باستان، این سنگ با باکوس، خدای باده‌نوشی و خوش‌گذرانی در اسطوره‌های یونان و روم، مرتبط بوده است. در افسانه‌های دیگر نیز از خواص سنگ آمیتیست برای جنگ، طلسم و دفع شر استفاده می‌کردند. برای قرن‌ها، پادشاهان به‌ویژه در اروپا، قطعات باکیفیت آن را همراه با لعل و یاقوت سرخ در تاج خود قرار می‌دادند.

تاریخچه سنگ آمیتیست

نام آمیتیست برگرفته از واژه یونانی amethystos است که در ریشه به معنای «ضد مستی» می‌باشد. در واقع تصور می‌شد که اگر فردی آن را، چه به‌صورت گردنبند و چه دستبند، همراه داشته باشد دچار مستی نمی‌شود. شاید این اعتقاد به‌دلیل رنگ شرابی این سنگ باشد. حتی در زمان روم و یونان باستان، اشراف‌زادگان و سیاستمداران، به‌دلیل خواص سنگ آمیتیست در این زمینه، قطعه‌ای از آن را درون لیوان شراب خود می‌گذاشتند. برخی نیز جام خود را از این کانی می‌ساختند یا برای همین منظور، لیوان را به رنگ بنفش در می‌آوردند.

این سنگ تاریخی طولانی در آیین‌ها و رسوم ادیان و فرهنگ‌های مختلف دارد. در کتاب باستانی «مردگان مصر» درباره خواص آمیتیست، آموزش‌هایی برای نحوه برش آن به شکل قلب و قرار دادن آن در بدن مرده نوشته شده است. بر اساس این باور، این روش باعث می‌شد فرد برای گذار به دنیای دیگر، مسیر خود را با آرامش طی کند.

مشخصات سنگ آمیتیست چیست؟

آمیتیست سنگی شفاف با سختی 7 در مقیاس موس و از پرطرفدارترین گونه‌ها در خانواده کوارتز است. رنگ این گوهر به‌دلیل ناخالصی‌های آهن‌دار ایجاد می‌شود. این گوهر معمولاً به‌صورت کریستال شش‌وجهی یافت می‌شود و در سنگ‌های آذرین و دگرگونی، به‌ویژه گرانیت و گنیس، رشد می‌کند.

گونه‌ای از این سنگ به نام آمیتیست کوارتز وجود دارد که نوع فشرده‌ای از کریستال‌های کوچک بنفشِ همراه با آن است، اما فاقد بلورهای درشت می‌باشد. این گونه به‌صورت لایه‌لایه و متناوب از آمیتیست و کوارتز شیری‌رنگ تشکیل شده و اغلب به‌صورت ژئود دیده می‌شود. از آن بیشتر در کارهای هنری یا مهره‌های تسبیح استفاده می‌شود. نمونه‌های پولیش‌شده با خطوط سفید و کوارتز V شکل نیز وجود دارد که نسبتاً کوچک و بدون شکل کریستالی‌اند و با نام chevron شناخته می‌شوند.

رنگ‌های آمیتیست چگونه هستند؟

سنگ آمیتیست در سایه‌های ارغوانی روشن تا بنفش پررنگ دیده می‌شود. رنگ بنفش آمیتیست ناشی از حضور مقدار ناچیزی عنصر آهن در هنگام رشد بلور کوارتز است. سپس اشعه‌های گاما که با مواد درون سنگ میزبان به بلور ساطع می‌شوند، موجب می‌شوند آهن در معرض تشعشع به رنگ ارغوانی یا بنفش درآید. این سنگ دارای پدیده دورنگی ضعیفی است و معمولاً به‌صورت بنفش و قرمز مایل به ارغوانی دیده می‌شود. رنگ‌های بنفش سیر تا ارغوانی آن معمولاً در بازار جهانی قیمت بالاتری دارند.

جالب است بدانید که در بازار، آمیتیست به رنگ سبز نیز فروخته می‌شود که معمولاً با حرارت‌دهی آمیتیست در بالای 500 درجه سانتی‌گراد به‌دست می‌آید و در حقیقت نام اصلی آن پرازیولیت (prasiolite) و نوعی کوارتز است. این رنگ می‌تواند در دمای 150 درجه سانتی‌گراد از بین برود. برخی از کوارتزهای سبز در طبیعت یافت می‌شوند، اما اغلب آمیتیست‌های سبزرنگ در بازار جواهرات به‌وسیله عملیات حرارتی به‌دست می‌آیند و بیشتر آن‌ها نیز از برزیل هستند. وقتی کریستال آمیتیست حرارت (حدود 470 تا 750 درجه سانتی‌گراد) ببیند، اغلب به رنگ زرد، قهوه‌ای و نارنجی تبدیل می‌شود. اما وقتی حاوی مقدار زیادی عنصر آهن (Fe2+) باشد، به رنگ سبز درمی‌آید.

بهسازی

در طبیعت، آمیتیست زمانی رنگ بنفش خود را پیدا می‌کند که مقادیر کمی از آهن درون گوهر تحت تابش تشعشعات طبیعی قرار گیرد. حرارت‌دهی آمیتیست می‌تواند نتایج چشمگیری ایجاد کند. حرارت‌دهی بین 420 تا 440 درجه سانتی‌گراد اغلب پرازیولیت ایجاد می‌کند که به رنگ سبز متمایل به زرد تا سبز است. حرارت دادن آمیتیست بالای 440 درجه سانتی‌گراد تا حدود 560 درجه سانتی‌گراد باعث تولید سیترین، نوع زرد کوارتز، می‌شود. در واقع، بیشتر سیترین موجود در بازار امروز از آمیتیست گرم‌شده سرچشمه می‌گیرد.

آمیتیست مصنوعی، سنتتیک و بدل‌های آن

متأسفانه در بازار جهانی و به‌خصوص در ایران، نمونه‌های آمیتیست مصنوعی، سنتتیک و همچنین شبه‌آمیتیست فراوان یافت می‌شود. آمیتیست‌های مصنوعی که با همان ترکیب شیمیایی آمیتیست اصل تولید می‌شوند، در واقع نخستین بار حدود 50 سال پیش، یعنی در سال 1970، ساخته شدند و از آن پس جواهرفروشان هنگام خرید آمیتیست بسیار دقت به‌خرج می‌دهند. همان‌طور که در تصویر بالا مشاهده می‌کنید، آمیتیست‌های سنتتیک با روش هیدروترمال در آزمایشگاه تولید می‌شوند. البته نوع‌های شبیه آمیتیست، یعنی مواد ساخته‌شده از سرامیک و شیشه روسی نیز وجود دارد که به نانوسیتال‌ها معروف هستند. این مواد که ترکیبی از سیلیکا و اکسید آلومینیوم هستند، بسیار ارزان‌تر از نوع سنتتیک و آزمایشگاهی بوده و به‌ویژه در بازار ایران به‌وفور دیده می‌شوند.

این مواد در روسیه تولید می‌شوند و به‌راحتی با ابزار قطبش‌نما یا پلاریسکوپ شناسایی می‌شوند. کافی است سنگ را زیر فیلترهای قطبیده قرار دهید و آن را بچرخانید. آمیتیست طبیعی چشمک می‌زند، اما مواد نانوسیتال زیر پلاریسکوپ به‌صورت سیاه باقی می‌مانند. بدیهی است گوهرشناسان با استفاده از کالر زونینگ و بررسی دقیق میانبارهای آن زیر میکروسکوپ، می‌توانند آمیتیست طبیعی را از سنتتیک تشخیص دهند.

نمونه‌های آمیتیست اعلی و باکیفیت، اینکلوژن‌های کمتری دارند و بنابراین تشخیص آن‌ها از نمونه سنتتیک گاهی سخت یا غیرممکن می‌شود. تا همین اواخر، بیشتر مواد آمیتیست مصنوعی ساخته‌شده، ویژگی معروف Brazil law twinning را که در نمونه‌های طبیعی وجود داشت، نداشتند، ولی امروزه دانه‌های رشد‌یافته در آزمایشگاه را به‌گونه‌ای می‌سازند که طبیعی به‌نظر برسند و همین ویژگی را نیز داشته باشند. بنابراین حتماً هنگام خرید آمیتیست، آن را همراه شناسنامه معتبر تهیه کنید!

ذخایر سنگ آمیتیست در جهان در کجا قرار دارند؟

به‌دلیل فراوانی کوارتز در طبیعت، این سنگ تقریباً در همه‌جای کره زمین از جمله سنگ‌های آذرین، دگرگونی و رسوبی یافت می‌شود. این گوهر همانند گارنت در گروه سنگ‌های نیمه‌قیمتی قرار دارد. به‌دلیل رنگ خاص و بنفش خود، شاید اگر ذخایر آن کمیاب بود، جزو گرانبهاترین سنگ‌ها به‌شمار می‌رفت. اروگوئه و برزیل از جمله کشورهایی هستند که به داشتن ذخایر آمیتیست باکیفیت معروف‌اند و این سنگ بیشتر در جریان‌های بازالتی یافت می‌شود. حفره‌های بزرگ می‌توانند گاهی حاوی صدها کیلو یا چندین تن کریستال آمیتیست باشند. کریستال‌های آمیتیست اغلب در غرب هند، جنوب برزیل، اروگوئه، ماداگاسکار، ایالات متحده (به‌خصوص در آریزونا)، روسیه، استرالیا، آفریقای جنوبی، جنوب‌غربی سریلانکا، آمریکای جنوبی و آفریقا یافت می‌شوند. در آمریکا، قطعه‌های بزرگ کریستالی از آن وجود دارد.

در کوه‌های اورال روسیه و معادن آریزونای ایالات متحده، نوع ارغوانی متمایل به قرمز یافت می‌شود و نگین‌هایی از جنس آمیتیست در تاج سلطنتی اسپانیا نیز از همین معدن آریزونا بوده‌اند. بهترین نوع این کانی از سریلانکا به‌دست می‌آید. به‌طور کلی در ایران، کریستال آمیتیست بزرگ و با رنگ عمیق یافت نمی‌شود و بیشتر به‌صورت ژئود و ریزبلور دیده می‌شود. در چشمه‌های اطراف بوشهر نوعی از آمیتیست به‌دست آمده است که به مرور زمان رنگ خود را از دست می‌دهد و به‌صورت نارنجی کمرنگ در می‌آید. همچنین در مناطق شاهرود و فردوس نمونه‌های باکیفیتی یافت شده است.

نحوه نگهداری سنگ آمیتیست چگونه است؟

اگر بلورهای آمیتیست را در برابر نور خورشید قرار دهید، بخشی از رنگ خود را از دست می‌دهند. در این حالت می‌توان با استفاده از اشعه X رنگ اولیه آن‌ها را بازگرداند. برخی نیز معتقدند با قرار دادن آن در بسته‌ای از فویل فلزی، رنگ آن بهبود می‌یابد، زیرا رنگ بنفش آن از ناخالصی آهن منشأ می‌گیرد. بهترین راه برای تمیز کردن و خالص‌سازی انرژی کریستال، استفاده از کانی سیلیس شفاف است. گفته می‌شود که موسیقی نیز همین تأثیر را روی کریستال‌ها دارد. همچنین قرار گرفتن سنگ آمیتیست در کنار سنگ‌هایی مانند کوارتز و عقیق باعث افزایش انرژی آن می‌شود. چنانچه به مرور زمان از درخشندگی سنگ شما کاسته شد، با پولیش دادن دوباره می‌توانید آن را بهبود بخشید.

بزرگ‌ترین ژئود آمیتیست کشف‌شده در جهان

«ملکه اروگوئه» یا The Empress of Uruguay بزرگ‌ترین ژئود آمیتیست در جهان است که در سال 2007 یافت شد. ارتفاع این ژئود 3.27 متر و وزن آن 2.5 تُن است. حدود سه ماه زمان فقط صرف خارج کردن این ژئود از سنگ بازالت، نوعی سنگ آتشفشانی مادر، شد.

معروف‌ترین سنگ‌های آمیتیست دنیا

یک گردنبند باستانی مشهور که به 2000 سال پیش از میلاد مسیح بازمی‌گردد. کنده‌کاری نوشته عربی روی مرکز آن مربوط به قرن هشتم پیش از میلاد است.

سنگ دیگری به نام The Delhi Purple Sapphire که برخلاف نامش، یعنی «یاقوت ارغوانی دهلی»، در واقع یک سنگ آمیتیست با خلوص بالا و رنگ ارغوانی عمیق است و دارای نشانه‌های نجومی در دو طرف خود می‌باشد. این گردنبند هم‌اکنون در موزه طبیعی لندن نگهداری می‌شود.

Napoleonic Amethyst Parure Tiara تاج زینتی ناپلئونی، یک قطعه نادر تاریخی است. این اثر با ۱۵ قطعه آمیتیست با تراش اُوال که با الماس درخشان تزیین شده‌اند، یک کار خارق‌العاده هنری به‌شمار می‌رود. این تاج در اصل متعلق به ژوزفین، ملکه فرانسه (1763 – 1814)، است. امروزه متعلق به بنیاد Bernadotte Jewel است و به‌تازگی ملکه Silvia سوئد و پرنسس ویکتوریا نیز در میان کسانی هستند که آن را به گردن آویخته‌اند.

آمیتیست سنگ ماه تولد چه کسانی است؟

این گوهر سنگ ماه تولد بهمن است و از معدود سنگ‌هایی است که به‌طور خاص برای مردان می‌تواند در جذب زنان به آن‌ها کمک کند. در برخی فرهنگ‌ها این گوهر را سنگ روز چهارشنبه می‌دانند.

خواص سنگ آمیتیست

آمیتیست سنگی محافظ و پاک‌کننده روانی است. از خواص سنگ آمیتیست این است که برای افرادی که قصد ترک عادت‌های بد و غلط مانند الکل یا مواد مخدر را دارند، بسیار مفید است. همچنین اگر شخصی بیمار باشد، قرار دادن قطعه‌ای از این گوهر در کنار خود می‌تواند محیط روانی بدن فرد و سطوح انرژی را در حالت تعادل و بهزیستی نگه دارد. در واقع، خواص سنگ آمیتیست باعث می‌شود ساختار عصبی مغز به تعادل برسد. کسانی که قصد دارند به درک شهودی و شناختی بالایی برسند نباید از این گوهر غافل شوند. اگر شما در خواب کابوس می‌بینید، با قرار دادن این سنگ در کنار تخت خود می‌توانید آن‌ها را از بین ببرید.

خواص سنگ آمیتیست در چاکرا درمانی

با توجه به رنگ ارغوانی آن، این سنگ تأثیر مستقیمی بر چاکرای هفتم، یعنی چاکرای تاج، دارد. همچنین سنگ آمیتیست، چاکرای چشم سوم یا همان چاکرای ششم را نیز تقویت می‌کند. همان‌طور که در سنگ‌درمانی با رنگ ارغوانی و بنفش ذکر کردیم، این رنگ‌ها اصولاً ارتعاشات تصویری در ذهن ما ایجاد می‌کنند. این سنگ گوهری مفید برای مراقبه و مدیتیشن‌درمانی است و افکار ما را در رسیدن به سطوح بالای هوشیاری و تصورات در ضمیر ناخودآگاه هدایت می‌کند. همچنین این سنگ سطح انرژی فرد را از تأثیرات وابستگی‌های منفی پاک کرده و آن‌ها را از محیط خنثی می‌نماید.

خواص سنگ آمیتیست از نظر باورهای ماورائی

در قرون وسطی، این گوهر نماد سلطنت و اشراف‌زادگی بود. به‌دلیل رنگ خیره‌کننده آن، در گذشته فکر می‌کردند این سنگ دارای قدرت‌های ماورائی است و به‌عنوان سنگ طلسم خوش‌شانسی، وفاداری و پایداری استفاده می‌شد. جالب است بدانید از این سنگ برای ضدطلسم نیز استفاده می‌کردند. در گذشته، سربازان رومی سنگ آمیتیست را همراه خود حمل می‌کردند. آن‌ها اعتقاد داشتند که این گوهر باعث دفع آسیب، طلسم شوم و یا مرگ می‌شود. بعد از مرگ نیز این گوهر را همراه آن‌ها دفن می‌کردند تا از ارواح خبیثه در دنیای ارواح مصون بمانند.

خواص سنگ آمیتیست در طب کهن ایرانی

از خواص آمیتیست آورده‌اند که:

هر که حجر جمس (آمیتیست) با خویشتن دارد از درد معده ایمن می‌شود و چون پاره‌ای از آن را در آب افکنند، هرکه از آن آب بخورد، دماغ را قویت کند و معده را قوی گرداند و هرکه از پیاله شراب که از جمست ساخته باشند شراب خورد، مست نشود. جواهرنامه 215

در کتاب تنسوخ‌نامه ایلخانی، استفاده از آن برای رفع تشنگی مفید بیان شده است.

هرکه نگین جمست (آمتیست) سازد و بر آن صورت مردی کند، نیزه در دست و سپری در دیگر دست، کلاهی بر سر، و این نگین بر حلقه زرین نشاند، به هر جنگی که رود پیروز یابد و این نگین را روز سه‌شنبه سازد که قمری ناظر بود به مریخ و تا این نگین دارد از سگ مرده و زنده حذر کند. عجایب المخلوقات 141